Oyog’ingizni uzatib, sevimli serialingizni tomosha qilmoqchi edingiz-u, birdan telefoningiz «Xotira to’ldi!» degan xabarni chiqarsa… Tasavvur qiling-a, shunday vaziyatda qanday ahvolga tushish mumkin? Menga ham shu kunlar juda ko’p bo’ldi. Ayniqsa, to’y fotosuratlari, bolalar videolarini joylab yursam, birpasda telefonim «nafas ololmay» qoladi. Bu muammo ko’pchilikka tanish, shunday emasmi? Xo’sh, smartfonimizning qiynalib qolmasligi uchun, ya’ni doimiy xotira muammosidan qutulish uchun nima qilsak bo’ladi? Bugun aynan shu haqida, ya’ni telefonimizdagi joyni tejashning eng oddiy va, albatta, samarali usullari haqida gaplashamiz.
Keraksiz narsalarni bir chetga suramiz
Bu eng birinchi va eng muhim qadam. O’ylamasdan yuklab olingan o’yinlar, bir marta ko’rib, keyin umuman esdan chiqib ketgan ilovalar, bir-ikki marta ishlatilgan dasturlar… Bularning hammasi bizning telefonimizda joy egallaydi. Ularni topish va o’chirish juda oson. Android telefonlarda «Sozlamalar» (Settings) menyusiga kirib, «Ilovalar» (Apps) bo’limini toping. Bu yerda sizning telefoningizda o’rnatilgan barcha dasturlar ro’yxati turadi. Qaysi biri eng ko’p joy egallayotganini ham ko’rsangiz bo’ladi. Odatda, bu ro’yxatda ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar, o’yinlar va ba’zan kamera ilovalari birinchi o’rinlarda turadi. Agar biror ilova sizga kerak emasligiga amin bo’lsangiz, uni tanlab, «O’chirish» (Uninstall) tugmasini bosing. iPhone’larda ham jarayon deyarli bir xil: «Sozlamalar» -> «Umumiy» (General) -> «iPhone Xotirasi» (iPhone Storage). Bu yerda ham qaysi ilova qancha joy egallayotgani ko’rsatiladi va keraksizlarini o’chirib tashlash imkoniyati beriladi.
Men shaxsan o’zim har oyda bir marta shunday tekshiruv o’tkazaman. Ba’zan shunchalik ko’p «eksperimental» ilovalar to’planib qolganini ko’rib, o’zimdan hayron qolaman. Yana bir narsa: ko’pchilik messenjerlar (Telegram, WhatsApp) avtomatik ravishda siz yozishgan odamlarning fotosuratlarini, videolarini va boshqa fayllarni yuklab oladi. Bu funksiyani o’chirib qo’yish yoki «avtomatik yuklab olish» sozlamalarini o’zgartirish juda muhim. Telegram’da bu «Sozlamalar» -> «Datalar va xotira» (Data and Storage) bo’limida amalga oshiriladi.
Fotosuratlar va videolar: ulardan qutulishning aqlli yo’llari
Bizning smartfonlarimizda eng ko’p joyni egallaydigan narsa – bu fotosuratlar va videolar. Ayniqsa, oilaviy albomlar, bolalarning ilk qadamlari, sayohatlardagi manzaralar… Bularning hammasini saqlab qolishni istaymiz, albatta. Lekin bitta muammo bor: ular juda ko’p joy oladi. Bir daqiqalik 4K video 300-500 MB joy egallashi mumkin. Bir dona yuqori sifatli surat ham 5-10 MB atrofida bo’ladi. Yuzlab, minglab suratlar va videolar haqida gap ketganda, bu raqamlar juda katta miqdorni tashkil etadi. Bu muammoni hal qilishning eng yaxshi yo’li – bulutli saqlash xizmatlaridan foydalanish. Google Photos, iCloud Photos, Dropbox, OneDrive kabi xizmatlar sizning suratlaringiz va videolaringizni internetda saqlaydi. Google Photos, masalan, cheksiz (agar sifatini biroz pasaytirib «High quality» rejimida saqlasangiz) bepul xotira taklif qiladi. Siz suratlaringizni shu yerga yuklab olib, keyin telefoningizdan o’chirib tashlasangiz bo’ladi. Bu juda qulay! Bir marta sinab ko’ring, keyin o’zingiz ham bunga ishonasiz. Agar sizda internet tezligi past bo’lsa yoki bulutli xizmatlarga ishonchingiz komil bo’lmasa, unda sizga tashqi xotira qurilmalari – fleshkalar yoki tashqi qattiq disklar yordam berishi mumkin. Kompyuteringizga yoki to’g’ridan-to’g’ri telefoningizga (agar OTG funksiyasi bo’lsa) ulashingiz mumkin.
Kesh (Cache) – bu nima va undan qanday qutulish kerak?
Ko’p hollarda telefonimiz xotirasi «boshqa» (Other) yoki «tizim» (System) deb nomlangan fayllar bilan to’ladi. Bu fayllar orasida kesh (cache) ham bor. Kesh – bu ilovalar tezroq ishlashi uchun ularning vaqtincha ma’lumotlarini saqlaydigan joy. Masalan, siz biror saytga kirganingizda, shu saytning ba’zi elementlari (rasmlar, shriftlar) keshga saqlanadi. Keyingi safar shu saytga kirganingizda, u tezroq ochiladi, chunki hamma narsani boshidan yuklab olish shart bo’lmaydi. Bu yaxshi, lekin vaqt o’tishi bilan kesh juda katta hajmga to’planishi mumkin. Ba’zi ilovalarning keshini ularning o’z sozlamalaridan tozalash mumkin. Masalan, Instagram, Facebook kabi ijtimoiy tarmoqlar uchun «Sozlamalar» -> «Ilovalar» -> «Ilova nomi» -> «Xotira» (Storage) bo’limiga kirib, «Keshni tozalash» (Clear Cache) tugmasini bosish mumkin. Android’ning yangi versiyalarida hatto «Keshni tozalash» funksiyasi butun tizim uchun ham mavjud bo’lishi mumkin. Bu jarayonni ham muntazam ravishda amalga oshirib turish telefoningizning tez ishlashiga va xotirasini bo’shatishga yordam beradi. Esingizda bo’lsin, keshni tozalash sizning shaxsiy ma’lumotlaringizga yoki ilovalardagi hisob qaydnomalaringizga hech qanday zarar yetkazmaydi.
Arxivlash va siqish – joyni tejashning ilg’or usullari
Agar siz juda ko’p fayllarni, ayniqsa, rasmlar yoki hujjatlarni saqlasangiz, ularni arxivlash va siqish usullaridan foydalanishingiz mumkin. RAR, ZIP kabi arxivlash dasturlari bir nechta fayllarni bitta arxivga birlashtirib, ularning hajmini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin. Masalan, 10 ta kichik rasmning umumiy hajmi 50 MB bo’lsa, ularni siqib arxivlasangiz, hajmi 20-30 MB ga tushishi mumkin. Bu ayniqsa, ko’plab kichik fayllar bilan ishlaydiganlar uchun juda foydali. Hozirda ko’plab fayl menejerlari (File Manager) bunday arxivlash funksiyalarini qo’llab-quvvatlaydi. Shuningdek, ba’zi bir fayllarni (masalan, hujjatlar, PDF) siqish uchun maxsus dasturlar mavjud. Fayllaringizni arxivlashdan oldin, ularni qayta ko’rib chiqing, balki ularning yarmi sizga endi kerak emasdir. Bu ham joyni tejashning bir usuli.
Xulosa qilib aytganda, smartfon xotirasini bo’shatish – bu bir martalik ish emas, balki muntazam parvarishni talab qiladigan jarayon. Yuqorida sanab o’tilgan usullardan foydalanib, siz nafaqat telefoningizdagi joyni tejaysiz, balki uning tezroq ishlashiga ham hissa qo’shasiz. Eng muhimi, o’zingizga yoqqan narsalarni o’chirishga majbur bo’lmaysiz. Qaysi usul sizga eng ko’p yordam berdi? Fikrlaringizni kommentariyalarda qoldiring!
0 Comments