Biror yangi joyga borganingizda, u yerdagi odamlar qanday yashaydi, nimalarga ahamiyat beradi, degan savollar ko’pchimizni qiziqtiradi. Men ham shunaqa. Yaqinda internetda kezib yurib, dunyodagi eng g’alati, hatto kulguli tuyulishi mumkin bo’lgan ba’zi bir an’analar haqida o’qib qoldim. Rostini aytsam, ba’zilari menga shunchalik ta’sir qildiki, hatto o’zim ham shu an’analarni bir ko’zdan kechirib, sizlarga ham ulashishga qaror qildim. Axir, bizning ham o’ziga xos urf-odatlarimiz bor-ku, to’g’rimi? Lekin bu safar gap boshqacha. Bugun biz sizni dunyoning turli burchaklariga, qiziqarli va ba’zan tushunib bo’lmaydigan an’analar olamiga olib boraman. Tayyormisiz?
Yomg’irni «chaqiruvchi» raqslar va qadimgi ritual marosimlari
Qishloq joylarida, ayniqsa, qurg’oqchilik davrida yomg’ir yog’dirish uchun turli marosimlarni o’tkazish ko’p uchraydi. Lekin ba’zi xalqlarning usullari haqiqatan ham o’ziga xos. Masalan, Gana shimolidagi Konkomba qabilasida yomg’ir yog’ishi uchun maxsus raqslar ijro etiladi. Bu raqslar shunchaki harakatlar emas, balki tabiat kuchlarini o’ziga jalb qilishga qaratilgan. Ularning fikricha, bu raqslar osmondagi ruhlarni xursand qilib, yerga suvni ato etadi. Kulgulimi? Balki. Lekin bu ularning ming yillik madaniyatining bir qismi. Yoki Hindistonda, ba’zi hududlarda, yomg’ir yog’mayotgan paytda, ayollar to’planib, maxsus qo’shiqlar aytib, raqsga tushishadi. Bu ham xuddi shunday bir ishontirish usuli. Bizda esa, ko’pincha, «yomg’ir duosi» o’qiladi. Balki bu ham bir turli an’ana, faqat boshqacha ko’rinishda. Lekin eng qiziq joyi shundaki, bunday marosimlarning ta’sirchanligi ko’pincha ishtirokchilarning o’zlariga bo’lgan ishonchida yotadi. Agar siz biror narsaga chin dildan ishonsangiz, uning amalga oshish ehtimoli ko’payadi degan gap bor-ku. Bu ham shunga o’xshash.
«Qo’rqinchli» bayramlar va sirli marosimlar
Dunyo bo’ylab ko’plab bayramlar va an’analar bor, ularning ba’zilari biz uchun biroz qo’rqinchli yoki g’alati tuyilishi mumkin. Masalan, Ispaniyadagi La Tomatina festivali. Bu yerda odamlar bir-birlariga pomidor otishadi! Millionlab pomidorlar havoda uchib, ko’chalarni qizil rangga bo’yaydi. Tasavvur qiling, bir kun davomida shunchalik ko’p miqdorda pomidor isrof qilinadi. Lekin bu festival minglab sayyohlarni o’ziga tortadi va bu faqat bir kunlik zavq-shavq, xolos. Yoki Meksikadagi «O’liklar kuni» (Día de Muertos) bayrami. Bu kunni ko’pchilik o’liklar bilan bog’liq bo’lgani uchun salbiy qabul qilishi mumkin. Lekin aslida bu kun yaqinlarining xotirasini yodga olish, ularga hurmat bajo keltirish va hayotning davomiyligini nishonlash uchun o’tkaziladi. Odamlar o’zlarining sevimli taomlari, ichimliklari va hatto sigaretlarini marhumlar uchun atab, qabr ustiga qo’yishadi. Bu bizning o’zimizdagi «Qirq» yoki «Yil oshi» marosimlariga o’xshash, lekin ko’rinishi va talqini boshqacha. Menimcha, har bir madaniyatning o’ziga xos usuli bor, biroq umumiy maqsadi – o’tganlarni hurmat qilish va hayotni qadrlash. Balki biz ham ba’zan o’lganlarimizni eslab, ularga atab biror yaxshi ish qilsak, bu ham bir turli «bayram» bo’lar edi, lekin bizda bunday hazil-mutoyiba yo’q.
Bahaybat hayvonlar va g’alati «o’yinlar»
Ba’zi madaniyatlarda hayvonlar bilan bog’liq g’alati an’analar mavjud. Masalan, Shotlandiyaning Aberdin shahrida har yili «Aberdeen Student Charities Ball» degan tadbir o’tkaziladi. Bu yerda talabalar turli xil hazil-mutoyibali musobaqalarda qatnashishadi. Ulardan biri – «Hayotdagi mushuk» musobaqasi. Bu musobaqada ishtirokchilar mushuk kostyumini kiyib olib, turli vazifalarni bajarishadi. Bu albatta, hazil-mutoyiba uchun, lekin bu ham o’ziga xos bir an’ana. Yoki Hindistondagi «Jallikattu» festivali. Bu yerda odamlar buqalar bilan kurashishadi. Bu an’ana ming yillik tarixga ega va qishloq xo’jaligi hamda madaniyatning muhim qismi hisoblanadi. Bu albatta, xavfli bo’lishi mumkin, lekin bu ularning o’ziga xos urf-odati. Menimcha, hayvonlar bilan bo’lgan munosabatlarimiz ham madaniyatimizni aks ettiradi. Bizda it boqish yoki mushuk tutish odati ancha keyinroq kirib kelgan bo’lsa, boshqa joylarda bu an’analarning ildizi juda qadimiy. Ko’pincha bu an’analar hayvonlarni hurmat qilish, ulardan foydalanish yoki ularga qarshi kurashish kabi turli xil ma’nolarni anglatadi.
«O’ziga xos» ovqatlanish odatlari
Oziq-ovqat – bu har bir madaniyatning ajralmas qismi. Va albatta, ovqatlanish odatlari ham turli joylarda juda farq qiladi. Masalan, Xitoyning ba’zi hududlarida, hasharotlar iste’mol qilish odatiy hol. Qovurilgan chigirtkalar, quritilgan qurtlar – bular ko’pchilik uchun g’alati tuyilishi mumkin, lekin bu Xitoyning ba’zi mintaqalarida an’anaviy taom hisoblanadi. Ular buni oqsil manbai sifatida qabul qilishadi. Yoki Shimoliy Koreyada, ba’zi joylarda, it go’shti iste’mol qilish an’anasi mavjud. Bu biz uchun, albatta, juda g’alati va qabul qilinishi qiyin. Lekin bu ularning madaniyatida qadimdan mavjud bo’lgan bir urf-odat. Men o’zim bunday narsalarni ko’rganimda yoki eshitganimda, avvaliga biroz hayron qolaman. Lekin keyin o’ylayman: bizning ham o’zimizga xos taomlarimiz bor-ku. Masalan, ba’zi hududlarda ot go’shti, ko’pchiligi uchun g’alati tuyilishi mumkin, lekin bu ham bir an’ana. Eng muhimi, har bir xalqning o’ziga xos ta’mi va madaniyati borligini tushunishdir. Biz ularning odatlarini tushunmasak ham, hurmat qilishimiz kerak.
Dunyo shunchalik rang-barangki, har bir burchagida o’ziga xos hayot, o’ziga xos qiziqishlar va albatta, o’ziga xos an’analar mavjud. Biz ko’rib chiqqan ushbu g’alati va ajib odatlar, balki biz uchun kulgili yoki tushunarsiz tuyular, ammo bu ularning madaniyatini, tarixini va dunyoqarashini aks ettiradi. Eng muhimi, har bir madaniyatni hurmat qilish va o’ziga xosligini qadrlashdir. Qiziqarli dunyo, qiziqarli odamlar va ularning qiziqarli hayot tarzi! Siz ham qayerdadir shunaqa g’alati, lekin qiziqarli an’analar eshitsangiz, albatta bizga yozib qoldiring!
0 Comments