Har bir til asrlar davomida shakllanadigan, ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar, madaniy aloqalar va xalqlarning o‘zaro muloqoti natijasida boyib boradigan tirik bir tizimdir. O‘zbek tili ham o‘zining ko‘p asrlik tarixida turli tillardan so‘z qabul qilgan va ularni o‘z fonetik hamda semantik qonuniyatlariga moslashtirgan. Ana shunday o‘zlashma qatlamga mansub, ammo xalqimizning kundalik nutqidan chuqur joy olgan atamalardan biri bu maraz iborasidir. Ushbu ifodaning ildizlari juda qadimiy davrlarga, aniqrog‘i, somiy tillar oilasiga mansub bo‘lgan arab tiliga borib taqaladi. Arab tilining grammatik va lug‘aviy tuzilishida har bir so‘z muayyan o‘zakdosh harflar guruhidan hosil bo‘ladi. Biz tahlil qilayotgan so‘z ham arabcha «m-r-d» (mimi, ro, dod) o‘zagidan kelib chiqqan bo‘lib, dastlabki va fundamental ma’nosi bevosita inson salomatligining yomonlashishi, jismoniy zaiflik va xastalik holatlarini ifodalashga xizmat qilgan.
Klassik arab lug‘atlarida va qadimgi tibbiy manbalarda bu atama organizmning me’yoriy funksiyalarining buzilishi, ya’ni kasallik ma’nosida keng qo‘llanilgan. Sharq uyg‘onish davri mutafakkirlari, xususan, tibbiyot ilmining sultoni Abu Ali ibn Sino ham o‘zining ilmiy risolalarida inson tanasidagi muvozanatning buzilishini aynan mana shu atama yordamida tasvirlagan. Mazkur tushuncha nafaqat oddiy jismoniy og‘riqni, balki organizmdagi chuqur ichki patologik jarayonlarni ham anglatgan. Vaqt o‘tishi bilan islom madaniyati va yozma adabiyotining Markaziy Osiyo hududiga kirib kelishi natijasida, ushbu ibora chig‘atoy (eski o‘zbek) tiliga faol ravishda o‘zlashdi. Dastlabki yozma yodgorliklarda va mumtoz she’riyatda ham ushbu so‘z o‘zining birinchi navbatdagi tibbiy va jismoniy ma’nosini saqlab qolgan holda qo‘llanilganini ko‘rishimiz mumkin.
Biroq, til faqatgina o‘tmish yodgorligi emas, balki doimiy harakatdagi hodisa bo‘lganligi sababli, maraz so’zining ma’nosi vaqt o‘tishi bilan sezilarli darajada kengayib bordi. Jamiyat rivojlangani sari insonlar faqatgina jismoniy holatlarni emas, balki ma’naviy, axloqiy va ijtimoiy nuqsonlarni ham tasvirlash ehtiyojini seza boshladilar. Natijada, dastlab shunchaki biologik xastalikni anglatgan atama asta-sekin ko‘chma ma’nolarga ega bo‘lib, inson xarakteridagi salbiy xususiyatlarni, jamiyatdagi illatlarni va kishilar o‘rtasidagi nosog‘lom munosabatlarni ifodalovchi kuchli ekspressiv so‘zga aylandi. Bugungi kunda ushbu tushuncha o‘zbek tilining lug‘at tarkibida ham to‘g‘ri, ham ko‘chma, ham salbiy-bo‘yoqdor ma’nolarda qo‘llaniladigan ko‘pqirrali leksik birlik hisoblanadi.
Maraz so’zining ma’nosi
Jismoniy va Biologik Nuqtai Nazardan Xastalik Tushunchasi
Ushbu atamaning eng birlamchi va lug‘aviy ma’nosini tushunish uchun avvalo uning tibbiy va biologik jihatlariga e’tibor qaratish lozim. Inson vujudi mukammal yaratilgan bir mexanizm bo‘lib, undagi barcha a’zolar va tizimlar o‘zaro uyg‘unlikda faoliyat ko‘rsatadi. Mana shu uyg‘unlikning, ya’ni gomostaz holatining buzilishi fanda patologiya, xalq tilida esa xastalik yoki dori-darmonga muhtojlik holati deb ataladi. Qadimgi sharq tabobatida har qanday jismoniy nuqson yoki og‘riq vujuddagi to‘rt xild xiltoning (qon, balg‘am, safro va savdo) o‘zaro mutanosibligi yo‘qolishi natijasi deb qaralgan. Ana shu mutanosiblikning yo‘qolish jarayoni va undan kelib chiqadigan oqibatlar klassik matnlarda ushbu termin bilan ifodalangan.
Biologik nuqtai nazardan qaraganda, tananing zaiflashishi uning tashqi muhit ta’sirlariga, virus va bakteriyalarga qarshi kurashish qobiliyatining pasayishi bilan bog‘liq. Insoniyat tarixi davomida ko‘plab yuqumli va surunkali xastaliklar kishilar hayotiga xavf solib kelgan. Bunday og‘ir vaziyatlarda odamlar nafaqat jismoniy azob chekkanlar, balki ruhiy jihatdan ham tushkunlikka tushganlar. Shuning uchun ham ushbu atama o‘zida faqatgina qandaydir tashxisni emas, balki inson boshiga tushadigan og‘ir musibat, dard va iztirob tushunchalarini ham mujassam etgan. Hozirgi zamon o‘zbek tilida ushbu so‘z sof tibbiy termin sifatida o‘z mavqeyini birmuncha yo‘qotgan bo‘lsa-da, dialektlarda va kitobiy tilda hamon darmonsizlik, surunkali og‘riq yoki bitmas-tuganmas dard ma’nolarida faol ishlatiladi.
Shuni ham ta’kidlash joizki, jismoniy nosog‘lomlik tushunchasi insonning mehnat faoliyatini cheklab qo‘yadigan, uni jamiyatdan va faol hayotdan ajratadigan holatdir. Qadimgi jamiyatlarda davolab bo‘lmaydigan yoki uzoq davom etadigan yotoq xastaliklariga duchor bo‘lgan kishilarga nisbatan ham ushbu so‘z o‘ziga xos salbiy bo‘yoq bilan qo‘llanilgan bo‘lishi mumkin, chunki u davrlarda tibbiyot rivojlanmagan va har qanday ichki nosog‘lomlik inson taqdiriga fojiaviy muhr bosgan. Shunday qilib, so‘zning biologik asosi inson ongida chuqur qo‘rqinch, yoqimsizlik va qutulish qiyin bo‘lgan holat sifatida muhrlanib qolgan va bu keyinchalik uning semantik evolutsiyasiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan.
Ma’naviy va Ruhiy Illatlar Prizmasida
Tilshunoslikda so‘z ma’nosining ko‘chishi va kengayishi qonuniyati mavjud bo‘lib, unga ko‘ra konkret moddiy yoki jismoniy tushunchani anglatuvchi so‘zlar vaqt o‘tishi bilan mavhum, ma’naviy va psixologik holatlarni ifodalashga o‘tadi. Biz o‘rganayotgan atama bilan ham aynan shu jarayon yuz bergan. Inson faqatgina go‘sht va suyakdan iborat biologik mavjudot emas, balki uning ruhiy dunyosi, axloqiy tamoyillari va ma’naviy qiyofasi ham bor. Agar jismoniy tana kasallikka chalinsa, uni shifokor davolashi mumkin, ammo insonning ruhiyati va axloqi buzilsa, bu yanada xavfliroq oqibatlarga olib keladi. Aynan mana shu sababli, kishilar xarakteridagi o‘nglab bo‘lmaydigan salbiy xususiyatlarni, yomon odatlarni va ma’naviy tubanlikni tasvirlash uchun ushbu xastalik atamasi ko‘chma ma’noda qo‘llanila boshladi.
Ma’naviy buzuqlik deganda, avvalo, insonning o‘z nafsini tiya olmasligi, hasad, g‘iybat, baxillik, xiyonat va takabburlik kabi illatlarga g‘arq bo‘lishi tushuniladi. Sharq falsafasida va tasavvuf ilmida qalb kasalliklari tushunchasiga alohida urg‘u berilgan. Masalan, hasadgo‘ylik insonning ich-etini yeydigan, uning ruhiyatini yemiradigan eng og‘ir ichki nuqson hisoblanadi. Bunday odamlar o‘zgalarning yutug‘ini ko‘ra olmay, doimiy ruhiy azobda yashaydilar. Mana shunday surunkali ma’naviy tanazzul holatida bo‘lgan, qalbi poklikdan uzoqlashgan shaxslarga nisbatan xalq orasida ko‘pincha ushbu o‘rganilayotgan so‘z ishlatiladi. Bu yerda so‘z endi jismoniy dardni emas, balki insonning ichki dunyosini qoplab olgan chirkinlikni anglatadi.
Bundan tashqari, ruhiy nosog‘lomlik, ya’ni insonning asab tizimidagi emotsional beqarorlik, atrofdagilarga nisbatan asossiz nafrat yoki tajovuzkorlik ko‘rsatishi ham ushbu tushuncha doirasiga kiradi. O‘zining salbiy xatti-harakatlari bilan jamiyat a’zolarining tinchligini buzadigan, oilasiga yoki yaqinlariga faqat azob beradigan, xarakteri o‘ta og‘ir va injiq kishilarni xalq tilida sodda qilib «fe’li yomon» yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri biz tahlil qilayotgan atama bilan ifodalash odat tusiga kirgan. Bu esa so‘zning emotsional yukini yanada oshirib, uning nafaqat tasviriy, balki kuchli baholovchi, qoralovchi funksiyasini ham yuzaga chiqargan.
Ijtimoiy Hayotdagi Chirkinliklar va Salbiy Hodisalar
Insoniyat tarixi shuni ko‘rsatadiki, har qanday jamiyat o‘zining rivojlanish bosqichlarida turli ijtimoiy inqirozlar, adolatsizliklar va ma’naviy to‘qnashuvlarga duch keladi. Jamiyatni ham bir butun tirik organizm deb tasavvur qiladigan bo‘lsak, undagi huquqbuzarliklar, korrupsiya, loqaydlik va axloqsizlik kabi holatlar ushbu organizmning sog‘lom faoliyatiga tosh qo‘yadigan jiddiy muammolardir. Ijtimoiy hayotdagi mana shunday zararli va halokatli hodisalarni, ommaviy madaniyatsizlik ko‘rinishlarini ta’riflashda ham ushbu arabcha kelib chiqishga ega atama juda faol qo‘llaniladi. Bu o‘rinda so‘z endi shaxsiy doiradan chiqib, umumjamiyat miqyosidagi global muammolarni ifodalashga xizmat qiladi.
Masalan, jamiyat rivojlanishiga to‘siq bo‘ladigan eng katta illatlardan biri loqaydlik va xudbinlikdir. Atrofda sodir bo‘layotgan adolatsizliklarga ko‘z yumish, faqat o‘z shaxsiy manfaatini o‘ylab, o‘zgalar dardiga befarq bo‘lish ijtimoiy tanazzulning belgisidir. Publitsistikada, jurnalistikada va ijtimoiy tarmoqlardagi tahliliy maqolalarda mana shunday yomon illatlarni «jamiyat tanasidagi yara» yoki o‘nglab bo‘lmas bir xastalik sifatida tasvirlash urf bo‘lgan. Bunday kontekstlarda atama jamiyat a’zolarining ongini zaharlayotgan, ularning birligi va hamjihatligini buzayotgan har qanday salbiy oqim, tushuncha yoki hatti-harakatga nisbatan qo‘llaniladi.
Shuningdek, jinoyatchilikning ayrim turlari, giyohvandlik, alkogolizm kabi insonni butkul halokatga yetaklovchi va jamiyat asosi bo‘lgan oilalarni barbod qiluvchi illatlar ham ushbu so‘z vositasida keskin qoralanadi. Bu kabi holatlar shunchaki shaxsiy tanlov emas, balki atrof-muhitga, kelajak avlod tarbiyasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri salbiy ta’sir ko‘rsatadigan ommaviy ofatdir. Shuning uchun ham so‘zning ushbu ijtimoiy ma’nosi doirasida uning xavflilik darajasi, yuqumliligi va zudlik bilan chora ko‘rilishi lozim bo‘lgan muammo ekanligi yaqqol namoyon bo‘ladi. Jamiyat ushbu chirkinliklardan xalos bo‘lmas ekan, u o‘zining yorug‘ kelajagini va sog‘lom taraqqiyotini ta’minlay olmaydi.
Frazeologizmlar va Xalq Maqollarida Qo‘llanilishi
Xalq donoligi, uning asrlar davomida to‘plagan hayotiy tajribasi va dunyoqarashi eng avvalo maqollar, matallar va iboralarda o‘z aksini topadi. O‘zbek xalq og‘zaki ijodi va jonli so‘zlashuv nutqi frazeologik birliklarga juda boy bo‘lib, ular nutqimizning ta’sirchanligi va jozibadorligini oshirishga xizmat qiladi. Biz o‘rganayotgan atama ham xalq tilida turli iboralar va turg‘un birikmalar tarkibida tez-tez uchrab turadi. Bu esa ushbu tushunchaning milliy tafakkurimizda qanchalik chuqur ildiz otganidan va kishilarning o‘zaro muloqotida muhim emotsional vosita bo‘lib xizmat qilganidan dalolat beradi.
Masalan, jonli nutqda «falonchining fe’li maraz ekan» yoki «bu ishning tagida bir marazlik bor» kabi iboralarni tez-tez eshitish mumkin. Birinchi holatda gap insonning og‘ir, kelishish qiyin bo‘lgan, atrofdagilarga faqat yomonlik tilaydigan chirkin tabiati haqida ketayotgan bo‘lsa, ikkinchi holatda biron bir voqea yoki jarayonning ortida yashiringan hiyla, nayrang, yomon niyat yoki nohaqlik mavjudligiga shama qilinadi. Bunday iboralar nutqqa alohida bir kuch bag‘ishlaydi va tinglovchida aytilayotgan fikrga nisbatan aniq bir munosabat shakllanishiga yordam beradi. Ya’ni, shunchaki «u yomon odam» deyish o‘rniga ushbu atamani qo‘llash orqali uning salbiylik darajasi nechog‘lik yuqori ekanligi ko‘rsatiladi.
Shuningdek, xalq orasida turli qarg‘ishlar, pichinglar va kinoyaviy ifodalarda ham ushbu so‘zning turli shakllari ishlatilganini kuzatishimiz mumkin. Albatta, bunday leksik birliklar adabiy til me’yorlari nuqtai nazaridan tavsiya etilmasa-da, tilning to‘laqonli manzarasini ko‘rish va uning emotsional-ekspressiv imkoniyatlarini baholash uchun muhim manba hisoblanadi. Frazeologizmlar tarkibidagi ushbu tushuncha har doim nimadandir norozilik, nafrat, jirkanish yoki qattiq ranjish hislarini ifodalashga qaratilgan bo‘ladi. Bu esa so‘zning semantik maydoni nafaqat intellektual tushunchalarni, balki insoniy tuyg‘ularning eng chekka salbiy nuqtalarini ham qamrab olishini tasdiqlaydi.
Mumtoz Adabiyot va Tarixiy Manbalardagi O‘rni
O‘zbek adabiy tili o‘zining shakllanish jarayonida buyuk mutafakkirlar, shoirlar va yozuvchilarning asarlari orqali sayqallanib borgan. Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur, Boborahim Mashrab, ogohiy kabi ulug‘ siymolar o‘z ijodlarida arab va fors tillaridan kirib kelgan so‘zlardan juda unumli va o‘rinli foydalanganlar. Ular o‘z g‘azal va dostonlarida inson ruhiyatining eng nozik qirralarini, ishq va vafo tuyg‘ularini, shuningdek, jamiyatdagi adolatsizliklarni tasvirlashda biz tahlil qilayotgan atamani ham turli ma’no nozikliklari bilan qo‘llaganlar. Mumtoz adabiyotimiz namunalari o‘rganilganda, ushbu leksik birlikning qanday yuksak badiiy vazifalarni bajarganiga guvoh bo‘lishimiz mumkin.
Alisher Navoiy asarlarida, xususan, uning falsafiy va didaktik dostonlarida inson nafsining tubanligi, dunyoga bo‘lgan hirs va muhabbat ko‘pincha qalbning og‘ir xastaligi sifatida talqin etiladi. Shoir insonlarni o‘z nafsini tarbiyalashga, ma’naviy poklikka chorlar ekan, dunyo tashvishlariga haddan tashqari berilishni, hasad va kibrga berilishni ruhiy chirkinlik deb ataydi. Ushbu kontekstda so‘z o‘zining chuqur tasavvufiy ma’nosiga ega bo‘ladi. Ya’ni, komillik yo‘liga kirgan inson o‘z qalbidagi mana shunday illatlarni aniqlashi va ularni ezgulik, saxovat hamda kamtarlik yordamida davolashi lozim bo‘ladi. Aks holda, ushbu ma’naviy xastalik shaxsni butkul halokatga olib boradi.
Tarixiy manbalarda, xronikalarda va hukmdorlarning hayoti bitilgan asarlarda ham ushbu ibora ham jismoniy ma’noda (masalan, biron bir shoh yoki sarkardaning og‘ir dardga chalinib vafot etishi jarayonida), ham saroy a’yonlari o‘rtasidagi fitna, hasad va xiyonatlarni tasvirlashda keng qo‘llanilgan. Bu esa so‘zning nafaqat xalq orasida, balki o‘sha davrning eng yuqori ilmiy, adabiy va rasmiy doiralarida ham faol muomalada bo‘lganini ko‘rsatadi. Tarixiy matnlarni to‘g‘ri tushunish va ularni bugungi kun kitobxoniga yetkazish uchun ham ushbu leksik birlikning semantik evolutsiyasini mukammal bilish talab etiladi.
Zamonaviy O‘zbek Tilida So‘zning Funksional Holati
Vaqt o‘tishi bilan jamiyatning ijtimoiy tuzilishi, odamlar o‘rtasidagi muloqot shakllari va madaniy me’yorlar o‘zgarib boradi. Bu o‘zgarishlar, shubhasiz, tilning lug‘at tarkibiga ham o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Bugungi kunda zamonaviy o‘zbek adabiy tilida, rasmiy ish yuritish uslubida, ommaviy axborot vositalarida axloqiy va huquqiy me’yorlarga rioya qilish, nutq madaniyatini yuksaltirish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu sababli, o‘ta keskin, haqoratli yoki kuchli salbiy bo‘yoqqa ega bo‘lgan so‘zlarning qo‘llanish doirasi birmuncha cheklanib, ular ko‘proq ma’lum bir uslubiy maqsadlardagina ishlatiladigan bo‘lib qoldi.
Hozirgi kunda ushbu tushuncha sof ilmiy yoki tibbiy matnlarda deyarli uchramaydi. Shifoxonalarda, tibbiyotga oid darsliklarda yoki rasmiy hisobotlarda uning o‘rniga to‘liq ravishda «kasallik», «xastalik», «patologiya» yoki «sindrom» kabi neytral atamalar qo‘llanilmoqda. Biroq, bu holat so‘zning tildan butkul chiqib ketganini anglatmaydi. U o‘zining yashash joyini badiiy adabiyotga, publitsistikaga va, ayniqsa, jonli so‘zlashuv nutqiga ko‘chirdi. Yozuvchilar o‘z asarlaridagi salbiy qahramonlarning ichki dunyosini, ularning tuban tabiati va chirkin niyatlarini ochib berish uchun ushbu so‘zdan unumli foydalanadilar. Bu qahramonning nutqini individuallashtirishga va uning xarakterini kitobxonga yorqinroq ko‘rsatishga xizmat qiladi.
Ommaviy axborot vositalarida va internet jurnalistikasida esa jamiyatdagi keskin muammolarni, korrupsiya holatlarini yoki ma’naviy inqirozlarni tahlil qilishda ushbu so‘z metafora (ko‘chma ma’no) sifatida ishlatiladi. Masalan, «pora jamiyat taraqqiyotiga bolta uruvchi ichki kasallikdir» degan ma’noda ushbu atama qo‘llanilishi mumkin. Bu o‘quvchining diqqatini muammoga qaratish va unda ushbu salbiy hodisaga nisbatan murosasizlik hissini shakllantirish uchun kuchli ta’sir vositasi bo‘lib xizmat qiladi. Jonli so‘zlashuvda esa u hamon insonlarning o‘zaro urishishlari, norozilik bildirishlari yoki biron bir narsadan qattiq jirkanishlarini ifodalovchi emotsional so‘z bo‘lib qolmoqda.
Psixologik Jihatlari va Inson Ongiga Ta’siri
So‘zlar shunchaki tovushlar yig‘indisi emas, ular juda katta energetik kuchga va inson psixologiyasiga ta’sir ko‘rsatish qobiliyatiga ega. Psixolingvistika fani so‘zlarning inson ongiga, uning kayfiyatiga va hatto jismoniy holatiga qanday ta’sir qilishini o‘rganadi. Ijobiy so‘zlar insonga kuch, quvvat va motivatsiya bag‘ishlasa, salbiy, haqoratli va chirkin ma’noli so‘zlar inson ruhiyatini tushkunlikka soladi, unda qo‘rquv, g‘azab yoki stress holatlarini keltirib chiqaradi. Biz tahlil qilayotgan tushuncha ham o‘zining tabiati va ma’no yuki jihatidan inson ongiga juda og‘ir psixologik ta’sir ko‘rsatadigan so‘zlar sirasiga kiradi.
Eshitganimizda yoki o‘qiganimizda ushbu so‘z inson tasavvurida darhol yoqimsiz aotsiatsiyalarni yuzaga keltiradi. Bu aotsiatsiyalar qadimgi davrlardan buyon insoniyat ong ostiga muhrlanib qolgan yotoq kasalliklari, azob-uqubatlar, yuqumli va davosiz dardlar hamda insoniyatning eng chirkin axloqiy sifatlari bilan bog‘liq. Shuning uchun ham biron bir kishiga nisbatan bu so‘zning ishlatilishi uning ruhiyatiga qattiq zarba beradi. Bu shunchaki tanqid emas, balki shaxsning insoniy qadr-qimmatini yerga urish, uni jamiyat uchun zararli va keraksiz bir mavjudot sifatida e’lon qilish bilan tengdir. Psixologlar nutqda bunday og‘ir va zaharli so‘zlarni ko‘p qo‘llash nafaqat eshituvchiga, balki gapiruvchining o‘ziga ham salbiy ta’sir ko‘rsatishini, uning dunyoqarashini pessimistik tomonga o‘zgartirib yuborishini ta’kidlaydilar.
Bundan tashqari, ijtimoiy psixologiya nuqtai nazaridan, jamiyatda bunday so‘zlarning haddan tashqari ko‘p va o‘rinsiz qo‘llanilishi kishilar o‘rtasidagi o‘zaro ishonch, hurmat va hamjihatlik muhitiga putur yetkazadi. Agar odamlar bir-birlarining xatolarini to‘g‘rilash o‘rniga ularni darhol mana shunday og‘ir tamg‘alar bilan qoralashga o‘tsalar, bu jamiyatda tajovuzkorlik va adovatning ko‘payishiga olib keladi. Shuning uchun ham nutq madaniyati va muloqot psixologiyasi mutaxassislari har doim so‘z boyligimizdan foydalanganda ehtiyotkor bo‘lishni, salbiy bo‘yoqli so‘zlar o‘rniga vaziyatni yumshatuvchi, tushuntiruvchi va konstruktiv tushunchalarni tanlashni tavsiya etadilar.
Til Madaniyati va So‘zlarni O‘rinli Qo‘llash San’ati
Til madaniyati — bu shunchaki grammatik qoidalarga rioya qilish emas, balki har bir so‘zning ma’nosini teran anglash, uning qaysi vaziyatda, kimga nisbatan va qanday ohangda aytilishini to‘g‘ri belgilay olish san’atidir. Dono xalqimizda «So‘z bor bo‘g‘izdan chiqaradi, so‘z bor egizdan chiqaradi» degan maqol bejiz aytilmagan. Insonning ichki madaniyati, tarbiyasi va ma’naviy darajasi eng avvalo uning nutqida, tanlagan so‘zlarida namoyon bo‘ladi. Biz chuqur o‘rganayotgan ushbu arabcha atama ham o‘zining o‘ta keskin tabiati tufayli til madaniyatida alohida e’tibor va ehtiyotkorlikni talab qiladi.
Sog‘lom muloqot muhitini yaratish uchun inson o‘z tuyg‘ularini, hatto ular o‘ta salbiy va g‘azabli bo‘lsa ham, madaniyat doirasida ifodalashni o‘rganishi kerak. Biron bir kishining xatti-harakatidan norozi bo‘lganda yoki uning xatosini ko‘rsatmoqchi bo‘lganda, darhol uni haqoratli va chirkin so‘zlar bilan atash muammoni hal qilmaydi, aksincha, vaziyatni yanada keskinlashtiradi. Adabiy til me’yorlari insonlarga o‘z fikrlarini aniq, asosli va o‘zgalar shaxsiyatini kamsitmagan holda yetkazish uchun juda keng imkoniyatlar beradi. Shuning uchun ham kundalik hayotda, oilada, ishxonada va jamoat joylarida nutqimizni turli zaharli va haqoratli so‘zlardan tozalash, ularning o‘rniga muloyimroq va tushunarliroq muqobillarni qo‘llash jamiyatimiz madaniyatini yuksaltirishga xizmat qiladi.
0 Comments