Mana bir necha yildan beri o‘zim ham frilanserlik bilan shug‘ullanaman va ko‘pincha do‘stlarim, tanishlarimdan: “Voy, qoyil! Menga ham o‘rgating, qanday qilib uyda o‘tirib pul topish mumkin?” degan savollarni eshitaman. Xo‘sh, haqiqatdan ham frilanserlik – bu shunchaki “uyda o‘tirib pul topish”mi yoki undan ko‘ra murakkabroq narsami? Bugun men, UzNewz saytining “Biznes” rukni muxbiri sifatida, O‘zbekistonda frilanserlikning o‘ziga xos jihatlarini, uning qulayliklariyu qiyinchiliklarini o‘zim ko‘rgan-kechirganlarim asosida sizlarga ochiqchasiga aytib bermoqchiman.
O‘ziga xos erkinlik: Nimalarga erishish mumkin?
Frilanserlikning eng katta jozibasi – bu vaqt va joydan erkinlik. Tasavvur qiling, kunning istalgan vaqtida, istalgan joydan turib ishlashingiz mumkin. Ertalabki qahvani ichib, deraza oldida o‘tirib, loyihangiz ustida ishlash – bu har kimning ham orzusi bo‘lmasa kerak, albatta. Men shaxsan Toshkentning markazidagi bir kafeda o‘tirib, Londondagi mijozim bilan videoaloqa orqali loyihani muhokama qilganimda, o‘zimni dunyoni qo‘lga kiritganday his qilganman. Bu erkinlik, albatta, o‘ziga yarasha mas’uliyatni ham olib keladi. Siz o‘zingizning “boshliq”ingizsiz. Qachon, qayerda, qanday ishlashingizni o‘zingiz hal qilasiz. Bu esa o‘z navbatida intizomni talab qiladi. Agar o‘zingizni tiya olmasangiz, bu erkinlik tezda tartibsizlikka aylanib ketishi mumkin.
Masalan, men ko‘pincha kunning birinchi yarmida o‘zimning shaxsiy loyihalarim bilan shug‘ullanaman, ikkinchi yarmida esa mijozlarimning buyurtmalarini bajaraman. Ba’zan kechasi bilan ishlaydigan paytlarim ham bo‘ladi, ayniqsa, xorijlik mijozlar bilan ishlayotganda, vaqt farqini hisobga olish kerak. Lekin eng muhimi – bu jarayonni o‘zim boshqara olaman. Qachon dam olishni, qachon zo‘r berib ishlashni o‘zim belgilayman. Bu esa an’anaviy ofis ishida deyarli imkonsiz.
Daromad va imkoniyatlar: Haqiqat qanday?
Ko‘pchilik frilanserlikni faqat pul topish vositasi deb biladi. Ha, bu to‘g‘ri, ammo frilanserlik orqali nafaqat pul topish, balki o‘zingizni rivojlantirish, yangi ko‘nikmalarni o‘rganish uchun ham katta imkoniyatlar ochiladi. Chet tilini yaxshi bilganlar uchun bu yanada qulay. Dunyoning istalgan nuqtasidan mijoz topishingiz mumkin. Mening ko‘plab tanishlarim, masalan, veb-dizaynerlar, dasturchilar, tarjimonlar Xitoy, AQSH, Yevropadagi kompaniyalar bilan hamkorlik qilib, O‘zbekistondagi o‘rtacha oylik maoshdan bir necha barobar ko‘p daromad topishmoqda. Misol uchun, bir oyda 500 dollarlik loyihani bajarish va uni 1000 dollarga oshirish – bu frilanser uchun oddiy hol. Albatta, bu darajaga erishish uchun birinchi navbatda sifatli ish ko‘rsatish va mijozlar ishonchini qozonish kerak. Buning uchun portfoliongizni to‘ldirish, o‘zingizni ko‘rsata olish juda muhim.
Bu erda bir narsani tan olish kerak: boshida pul topish qiyin bo‘lishi mumkin. Birinchi loyihangizni topish, o‘zingizni ko‘rsatish uchun vaqt ketadi. Ba’zan sizdan juda arzon narxda ishlashni so‘rashadi. Bu holatda sabrli bo‘lish va o‘z qiymatingizni bilgan holda harakat qilish kerak. Unutmang, har bir bajarilgan loyiha sizning tajribangiz va kelajakdagi muvaffaqiyatingiz garovidir.
Qiyinchiliklar ham yo‘q emas: Nimalarga tayyor bo‘lish kerak?
Frilanserlikning ham o‘ziga yarasha qiyinchiliklari bor. Eng birinchisi – barqaror daromadning yo‘qligi. Bugun sizda ko‘p ish bo‘lishi mumkin, ertaga esa hech qanday buyurtma tushmasligi mumkin. Bu holat ko‘pchilikni qo‘rqitadi va ular yana an’anaviy ishga qaytishadi. Shuningdek, ijtimoiy himoya va kafolatlarning yo‘qligi ham katta muammo. Bizda, O‘zbekistonda, hali frilanserlik instituti to‘liq shakllanmagan. Shuning uchun pensiya, sug‘urta kabi masalalar to‘liq hal etilmagan. Bu esa kelajak haqida o‘ylaydiganlar uchun jiddiy tashvish tug‘diradi.
Mijozlar bilan ishlashda ham ba’zan noxush vaziyatlar yuzaga kelishi mumkin. Mijozning talabchanligi, ish oxirida to‘lov masalasida kelishmovchiliklar, loyihani qabul qilmaslik kabi holatlar uchrab turadi. Buning oldini olish uchun har bir shartnomani, har bir kelishuvni yozma ravishda, batafsil qilib rasmiylashtirish juda muhim. Men ko‘pincha shartnomani oldindan tuzaman, to‘lovning ma’lum qismini oldindan olaman. Bu har ikkala tomon uchun ham xavfsizlikni ta’minlaydi.
O‘zbekiston sharoitida frilanserlik: Kelajak bormi?
Men shaxsan O‘zbekistonda frilanserlikning kelajagiga ishonaman. Texnologiyalarning rivojlanishi, internetning keng tarqalishi, yoshlarning zamonaviy kasblarga bo‘lgan qiziqishi ortib borayotgani bunga ishora. Davlat ham bu borada qadamlar tashlamoqda, masalan, frilanserlarning huquqiy maqomini aniqlashtirish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. Albatta, bu jarayon bir kunning ichida bo‘lib qolmaydi. Hali ko‘p ishlar qilinishi kerak. Lekin agar siz intizomli, sabrli va o‘z ustida tinmay ishlaydigan bo‘lsangiz, O‘zbekistonda frilanser sifatida ham barqaror va muvaffaqiyatli faoliyat yuritishingiz mumkin.
Eng muhimi, o‘zingizga ishonish va har qanday qiyinchilikdan o‘rganishni to‘xtatmaslik. Bugun siz biror narsadan qiynalayotgan bo‘lsangiz, ertaga bu tajribangiz sizga katta yordam beradi. Frilanserlik bu shunchaki ish emas, bu hayot tarzi. Bu o‘zgarishlarga tayyor bo‘lish, doimiy o‘rganish va o‘z orzularingizga intilish demakdir. Qani, endi har biringiz o‘z imkoniyatlaringizni sinab ko‘ring!
0 Comments