O’tgan hafta Andijonda bo’lib o’tgan yoshlar o’rtasidagi O’zbekiston chempionati finalini ko’rib, beixtiyor ko’zim yoshlandi. Stadion to’la muxlis, yosh futbolchilarning g’ayrati, gol urilganda butun stadionning birgalikda xursand bo’lib ketishi… Bu manzarani ko’rib, futbol biz uchun shunchaki sport emasligini yana bir bor angladim. Bu millatimizning qon-qoniga singib ketgan tuyg’u, orzu-havas. Bugun men siz bilan O’zbekistonda futbolning rivojlanish tarixiga bir nazar tashlamoqchiman.
Qadimgi ildizlar va dastlabki qadamlar
Hozirgi futbol biz bilgan shaklda XIX asr oxirida paydo bo’lgan bo’lsa-da, to’p bilan o’ynaladigan ko’plab o’yinlar qadimdan mavjud bo’lgan. Turkiston hududida ham turli xil to’p o’yinlari urf bo’lgan. Ammo, professional futbolning ildizlari Rossiya imperiyasi davriga borib taqaladi. Turkistonda birinchi futbol jamoalari XX asr boshlarida, ayniqsa Toshkent, Samarqand, Buxoro kabi yirik shaharlarda tashkil etilgan. Bu jamoalar asosan mahalliy aholi va o’sha paytda bu yerlarda istiqomat qilayotgan ruslar, armanlar kabi millat vakillaridan iborat edi. O’yinlar ko’pincha havaskor darajada, ba’zan esa harbiy qismlar o’rtasida bo’lib o’tardi. Rasmiy musobaqalar deyarli yo’q edi, lekin futbolga bo’lgan qiziqish asta-sekin oshib borayotgan edi. Dastlabki futbol maydonlari ham ko’pincha tekis qilingan dalalar yoki harbiy kazarmalar yaqinidagi bo’sh hududlar edi. Poyabzal hammasida bir xil bo’lmasdi, ba’zan hatto to’p ham oddiygina tikilgan charmdan yasalgan bo’lardi.
Sovet davri va o’zbek futbolining gullagan pallasi
Sovet Ittifoqi davri o’zbek futboli uchun alohida ahamiyat kasb etdi. Bu davrda futbol tizimli ravishda rivojlandi, bolalar sport maktablari ochildi, respublika chempionatlari o’tkazildi. Ayniqsa, 1960-70 yillarda «Paxtakor» Toshkent jamoasi SSSR chempionatida o’ziga xos o’rinni egalladi. Bu jamoa nafaqat O’zbekistonda, balki butun Ittifoqda katta shuhrat qozondi. O’sha davrning taniqli futbolchilari – G’iyos To’rayev, Berador Abduraimov, Vasiliy An, Mixail An, Valeriy Kechinovlar minglab muxlislarni stadionlarga chorlab kelardi. «Paxtakor»ning o’yinlari har doim intizorlik bilan kutilardi. Afsuski, 1979-yilda sodir bo’lgan aviahalokat «Paxtakor»ning bir guruh iste’dodli futbolchilarini olib ketdi. Bu fojia butun O’zbekistonni motamga cho’mdirdi. Ammo, futbol o’lmadi. Keyinchalik, 1980-yillarda jamoa yana kuchayib, o’zining eng yaxshi davrlarini boshdan kechirdi. O’sha davr futboli juda jismoniy, kurashlarga boy bo’lganini ko’p eslashadi. Bugungi kunda ham ko’plab o’zbekistonliklar o’sha «Paxtakor»ni eslab, faxrlanib gapiradilar. Menimcha, o’sha davr ruhini hozirgi yoshlar ham his qilsa, ko’p narsadan saboq chiqaradi.
Mustaqillik va yangi ufuklar
1991-yilda O’zbekiston mustaqillikka erishgach, o’z futbol federatsiyasiga ega bo’ldi va FIFA hamda Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (OFK)ga a’zo bo’ldi. Bu o’zbek futboli uchun yangi sahifa ochdi. Milliy chempionat tashkil etildi, «O’zbekiston kubogi» o’yinlari boshlandi. Yoshlar va milliy terma jamoalarimiz xalqaro maydonlarda o’zlarini ko’rsata boshladilar. 1994-yilgi Osiyo o’yinlarida O’zbekiston terma jamoasining oltin medalni qo’lga kiritishi esa tarixiy voqea bo’ldi! Bu g’alaba nafaqat sportchilar, balki butun xalq uchun katta quvonch olib keldi. Keyinchalik ham terma jamoamiz Osiyo chempionatlarida muntazam ishtirok etib, bir necha bor yarim finalgacha etib bordi (masalan, 2011-yilgi Osiyo kubogida). Klublarimiz ham Osiyo Chempionlar Ligasida muvaffaqiyatli ishtirok etib kelmoqda. «Bunyodkor» klubining tashkil etilishi va keyinchalik «Paxtakor»ning kuchayishi o’zbek klub futbolining rivojlanishiga hissa qo’shdi. Braziliyalik afsona Rivaldo kabi jahon yulduzlari «Bunyodkor» sharafini himoya qilganini ham unutmaylik.
Bugungi kun va kelajak haqida o’ylar
Bugungi kunda O’zbekiston futbol assotsiatsiyasi (O’FA) faoliyatini yanada kuchaytirdi. Yoshlar va ayollar futboliga alohida e’tibor qaratilmoqda. Professional futbol ligasi yanada rivojlanib bormoqda. Ko’plab yangi stadionlar qurilmoqda, mavjudlari modernizatsiya qilinmoqda. Bolalar futbol akademiyalari soni ortib bormoqda. Bu albatta kelajak uchun yaxshi alomat. Ammo, hali oldimizda katta ishlar turibdi. Terma jamoamizning Jahon chempionati kabi nufuzli turnirlarda doimiy ishtirok etishi – bu katta orzu. Buning uchun tizimli ishlar, yosh avlodni to’g’ri tarbiyalash, murabbiylar saviyasini oshirish zarur. Futbolimizda hali ko’plab iste’dodlar borligiga ishonchim komil. Ularni topish, tarbiyalash va to’g’ri yo’naltirish bizning asosiy vazifamiz bo’lishi kerak. Menimcha, har bir o’zbekistonlik o’z futboliga mehr qo’yishi, uni qo’llab-quvvatlashi kerak. Chunki futbol – bu bizning umumiy g’ururimiz.
0 Comments