Insoniyat tarixida har bir xalqning nomi uning o‘tmishi, dunyoqarashi, ijtimoiy tuzilishi hamda o‘zligini anglash darajasi bilan chambarchas bog‘liq holda shakllanadi. Etnonimlar, ya’ni xalqlar va elatlarning nomlanishi shunchaki oddiy atama bo‘lib qolmay, o‘zida asrlar davomida kechgan murakkab tarixiy, lisoniy hamda madaniy jarayonlarni jamlaydi. Markaziy Osiyoning eng qadimiy va tubjoy aholisidan biri bo‘lgan o‘zbek xalqining nomi ham bu borada alohida e’tiborga loyiqdir. Tilshunoslik va tarix fani tutashgan nuqtada o’zbek so’zining ma’nosi va uning etimologik ildizlarini o‘rganish ushbu mintaqadagi davlatchilik, qabila birlashmalari hamda madaniy sivilizatsiyalar rivojini tushunishda kalit kalit vazifasini o‘taydi.

Inson o‘z nasl-nasabi va xalqining kelib chiqishi haqida fikr yuritganda, avvalo, uning milliy nomlanishi ortida qanday g‘oya va ma’no yashiringaniga qiziqishi tabiiydir. Dunyo etnonimikada ko‘plab xalqlarning nomlari geografik joylashuv, toponimlar yoki afsonaviy ajdodlar ismi bilan bog‘liq bo‘lsa, ushbu milliy atamaning asosida teran ijtimoiy va ma’naviy ma’no yotadi. Tarixiy manbalar, lisoniy dalillar hamda ko‘plab mutaxassislarning tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, bu nom erkinlik, mustaqillik hamda o‘z taqdirini o‘zi belgilash kabi oliy qadriyatlarni aks ettiradi.

Ushbu tadqiqot mazkur etnonimning lisoniy tuzilishidan tortib, uning qadimgi yozma manbalarda paydo bo‘lishi, asrlar davomida turli tarixiy bosqichlarda qanday mazmuniy o‘zgarishlarga uchragani hamda hozirgi zamonaviy fan ushbu masala bo‘yicha qanday xulosalarga kelganini atroflicha yoritishga bag‘ishlanadi. Mavzuga chuqurroq kirib borish uchun, avvalo, so‘zning tarkibiy qismlarini morfologik va semantik jihatdan tahlil qilish hamda turkiy tillar oilasidagi o‘rnini belgilab olish talab etiladi.

O’zbek so’zining ma’nosi

Lisoniy tahlil: So‘zning tarkibiy tuzilishi va ma’nodosh morfemalar

Tilshunoslik nuqtai nazaridan yondashilganda, ushbu millat atamasi ikki asosiy turkiy morfemadan, ya’ni «o‘z» va «bek» qismlaridan tashkil topgan murakkab so‘z hisoblanadi. Har ikkala morfema ham qadimiy turkiy tillarda mustaqil va juda teran lug‘aviy ma’nolarga ega bo‘lib, ularning birikishi natijasida o‘ziga xos ijtimoiy-siyosiy va ruhiy tushuncha vujudga kelgan.

Birinchi qism bo‘lmish «o‘z» morfemasi qadimgi turkiy bitiklarda va Mahmud Qashg‘ariyning «Devonu lug‘atit-turk» asarida insonning ichki dunyosi, o‘zligi, mag‘zi, asli-nasabi hamda mustaqillik holatini ifodalash uchun qo‘llanilgan. Bu so‘z nafaqat o‘zlik ko‘rsatkichi, balki kishining birovga qaram emasligini, uning erkin va alohida mavjudot ekanini ta’kidlovchi asosiy lisoniy vosita vazifasini o‘tagan. Qadimgi manbalarda bu ildiz shuningdek «ustun», «asos» va «yadro» kabi semantik qatlamlarga ham ega bo‘lganini ko‘rish mumkin.

Ikkinchi qism bo‘lmish «bek» morfemasi esa turkiy davlatchilik va ijtimoiy tabaqalanish tarixida juda yuqori mavqeni anglatuvchi unvon hamda tushunchadir. Bek — bu hukmdor, rahnatmo, yo‘lboshchi, aslzoda, o‘z egaligidagi hudud va jamoani boshqarish huquqiga ega bo‘lgan obro‘li shaxs demakdir. Keyinchalik bu atama jamiyatdagi hurmatli va erkin insonlarni ifodalovchi ijtimoiy maqomga ham aylangan.

Ushbu ikki morfema birikkan holda sintagmatik yaxlitlikni hosil qilganda, «o‘ziga o‘zi bek», «o‘z-o‘zining hukmdori», «hech kimga bo‘ysunmaydigan erkin shaxs» yoki «mustaqil yo‘lboshchi» degan umumiy ma’no majmui kelib chiqadi. Demak, so‘zning eng qadimiy va tabiiy lisoniy qatlamida erkinlik, mustaqillik va ijtimoiy suverenitet g‘oyasi ustuvorlik qiladi. Bu holat Markaziy Osiyo hududida yashagan turkiy qabila va jamoalarning o‘z-o‘zini anglash hamda erkinlikka bo‘lgan intilish darajasi naqadar yuqori bo‘lganini ko‘rsatadi.

Etimologik gipotezalar: O‘zbek atamasining kelib chiqishi bo‘yicha ilmiy qarashlar

Fanda ushbu etnonimning paydo bo‘lishi va kelib chiqishi yuzasidan bir necha asosiy ilmiy gipotezalar mavjud. Bu qarashlar tarixchilar, tilshunoslar va etnologlar tomonidan asrlar davomida toplanib kelingan manbalar asosida shakllangan bo‘lib, ularning har biri muayyan mantiqiy va tarixiy dalillarga tayanadi.

«O‘ziga bek» yoki «Erkin insonlar» nazariyasi

Eng keng tarqalgan va ko‘pchilik sharqshunos hamda turkolog olimlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan birinchi nazariya ijtimoiy-axloqiy mazmunga tayanadi. Ushbu gipotezaga ko‘ra, ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchi sharoitda yashagan, markaziy hokimiyatning qat’iy tazyiqiga tushishni xohlamagan, o‘z erkinligini har qanday siyosiy tazyiqdan baland tutgan turkiy jamoalar o‘zlarini «o‘zbek», ya’ni o‘z-o‘ziga xon, o‘ziga bek deb atashgan. Bu yerda etnonim dastlab qabila yoki elat nomi sifatida emas, balki ma’lum bir ijtimoiy holat va hayot tarzini ifodalovchi sifat sifatida amalga kirgan. Vaqt o‘tishi bilan ushbu sifat ma’lum bir mintaqadagi ulkan qabila ittifoqlarining umumiy nomiga aylangan.

Oltin O‘rda xoni O‘zbekxon bilan bog‘liqlik nazariyasi

Ikkinchi nazariya ko‘proq rus va sovet tarixshunosligida mashhur bo‘lib, u ushbu etnonimning shakllanishini Oltin O‘rda hukmdori O‘zbekxon (1313–1441-yillar) nomi bilan bog‘laydi. Bu gipoteza tarafdorlarining ta’kidlashicha, O‘zbekxon davrida Oltin O‘rdada islom dini davlat dini deb e’lon qilingan va unga bo‘ysungan turkiy-mo‘g‘ul qabilalari o‘z hukmdorining ismi bilan «o‘zbeklar» deb atala boshlangan. Biroq keyingi davrlarda olib borilgan chuqur manbashunoslik tadqiqotlari ushbu nazariyaning biryoqlama va zaif tomonlarini ochib berdi. Yozma manbalar O‘zbekxon tug‘ilishidan ham, uning taxtga o‘tirishidan ham ancha ilgari ushbu nom shaxs ismi va etnonim sifatida keng qo‘llanilganini rad etib bo‘lmas faktlar bilan isbotladi.

Qadimiy turkiy «Uz» yoki «O‘g‘uz» qabilalari bilan bog‘liqlik

Uchinchi ilmiy yo‘nalish ushbu atamani qadimiy turkiy qabilalardan biri bo‘lgan uzlar (yoki o‘g‘uzlar) nomi bilan bog‘laydi. Mashhur tarixchi Mutal Ermatov va bir qator sharqshunoslar ushbu qarashni ilgari surib, so‘zning o‘zagi qadimiy turkiy «uz» qabilaviy birlashmasiga borib taqalishini ta’kidlaydilar. Ushbu gipotezaga ko‘ra, «Uz» qabilasining yetakchilari va beklariga nisbatan «Uz-bek» birikmasi qo‘llanilgan, vaqt o‘tishi bilan fonetik o‘zgarishlar va tilning ichki taraqqiyoti natijasida bu nom butun jamoaga nisbatan etnonimik ma’no kasb etgan. Bu yondashuv atamaning ildizlarini ancha olis qadimgi davrlarga, ilk o‘rta asrlardagi turkiy qabilalar migratsiyasiga borib bog‘laydi.

Ijtimoiy va siyosiy guruh tushunchasi sifotidagi rivojlanish

To‘rtinchi gipoteza esa etnonimning rivojlanishini Dashti Qipchoq va Movarounnahr hududidagi murakkab etnogenetik jarayonlar bilan tushuntiradi. Bu qarashga ko‘ra, XIV asrning ikkinchi yarmida Dashti Qipchoqda shakllangan va keyinchalik janubga — Movarounnahr va Xurosonga tomon ko‘chgan turli turkiy qabilalarning harbiylashtirilgan va erkin ittifoqi o‘zlariga ushbu nomni qabul qilganlar. Bu yerda nom bir vaqtning o‘zida ham siyosiy makonni, ham ijtimoiy tabaqani, ham etnik umumiylikni ifodalovchi ko‘p qatlamli atama sifatida xizmat qilgan.

Tarixiy manbalarda nomning birinchi tilga olinishi va shakllanish bosqichlari

Ushbu millat atamasi qachon va qaysi manbalarda birinchi marta paydo bo‘lgani masalasi tarix fani uchun juda muhimdir. Ko‘plab tarixiy va adabiy yozma yodgorliklarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, bu nom o‘rta asrlardagi Sharq va G‘arb manbalarida turli kontekstlarda uchrraydi.

Yozma manbalarda shaxs ismi va harbiy Unvon sifatida ushbu atamaning tilga olinishi XII asr boshlariga borib taqaladi. Mashhur arab tarixchisi va diplomat Usoma ibn Munqiz o‘zining «Kitob al-I’tibor» («Ibratli kitob») nomli mashhur asarida Saljuqiylar davridagi voqealarni tasvirlar ekan, 1115–1116-yillarda Mosul shahrining amirlaridan biri sifatida Amir O‘zbek ismli shaxsni alohida ta’kidlab o‘tadi. Bu dalil so‘zning Oltin O‘rda hukmdori O‘zbekxondan kamida ikki asr ilgari mavjud bo‘lganini va Yaqin Sharq hamda Mintaqaviy turkiy sulolalar orasida keng qo‘llanilganini yaqqol isbotlaydi.

Shuningdek, mashhur eroniy tarixchi Rashididdin Fazlulloh al-Hamadoniy o‘zining olamshumul «Jome at-tavorix» («Tarixlar toplami») asarida Tabriz va Ozarbayjonda hukmronlik qilgan Ildegiziylar sulolasining so‘nggi vakillaridan biri O‘zbek Muzaffar (1210–1225-yillar) bo‘lganini qayd etadi. Xorazmshohlar davlati tarixini o‘rganishda ham ushbu nom tez-tez ko‘zga tashlanadi. Masalan, Xorazmshoh Jaloliddin Mangburnining eng sodiq va jasur qo‘shinboshilaridan birining ismi Jahon Pahlavon O‘zbek Tayi bo‘lgan. Bu ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, XIII asrgacha bo‘lgan davrda ushbu so‘z asosan shaxs ismi, harbiy unvon va aslzodalar laqabi sifatida qo‘llanilgan.

XIV asrning ortalariga kelib, ushbu atama sekin-asta shaxs ismi doirasidan chiqib, Dashti Qipchoqning sharqiy qismida yashagan turkiy qabila va elatlarning jamoaviy nomiga aylana boshladi. Siyosiy va etnogenetik manbalarda o’zbek so’zining ma’nosi aynan shu davrdan e’tiboran yirik ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchi turkiy ittifoqni ifodalash uchun ishlatila boshlandi.

Zahiriddin Muhammad Bobur ham o‘zining dunyoga mashhur «Boburnoma» asarida ushbu etnonimni tez-tez tilga oladi. Bobur ushbu atamani ham siyosiy raqiblari bo‘lmish Shayboniylar qo‘shini va davlatiga nisbatan, ham Movarounnahr va unga tutash hududlarda yashagan muayyan etnik-madaniy guruhlarga nisbatan qo‘llaydi. Bu davrda etnonim nafaqat harbiy-siyosiy ma’noni, balki aniq hududiy va madaniy chegaralarga ega bo‘lgan xalq tushunchasini ham ifodalay boshlagan edi.

Buyuk mutafakkir va shoir Alisher Navoiy o‘z asarlarida ushbu nomni faxr va ehtirom bilan tilga oladi. Navoiy ijodida ushbu etnonim shunchaki qabila nomi emas, balki Movarounnahr va Xuroson hududida yashagan, umumiy tili, madaniyati va ruhiyatiga ega bo‘lgan elat vakillarini anglatadi. Navoiyning mashhur misralarida turkiy til va ushbu xalqning madaniy mavqei yuksak baholanib, etnonimning milliy-madaniy qimmati yanada mustahkamlanadi.

Shayboniylar davri va Movarounnahrda etnonimning mustahkamlanishi

XV asrning oxiri va XVI asrning boshlarida Markaziy Osiyo siyosiy xaritasida tub o‘zgarishlar yuz berdi. Muhammad Shayboniyxon boshchiligidagi turkiy qabilalarning Dashti Qipchoqdan Movarounnahr va Xurosonga kirib kelishi hududdagi etnogenetik jarayonlarga kuchli turtki berdi. Bu tarixiy burilish etnonimning mazmun-mohiyatini tubdan o‘zgartirdi va uni sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqdi.

Movarounnahr hududida asrlar davomida o‘troq dehqonchilik, shahar madaniyati va savdo-sotiq bilan shug‘ullanib kelgan tubjoy turkiy aholi (qarluqlar, chig‘atoylar, xorazmiylar) hamda yangi kirib kelgan qipchoq-turkiy guruhlarning birlashuvi va uyg‘unlashuvi kechdi. Shayboniylar davlati barpo etilgach, ilgari turli qabilaviy nomlar bilan atalgan ushbu guruhlar yagona siyosiy va madaniy bayroq ostida birikdilar.

Natijada, etnonim Movarounnahr va unga tutash hududlardagi barcha turkiy aholini qamrab oluvchi umumiy milliy atamaga aylandi. Dastlabki davrlarda ko‘chmanchi harbiy elitani anglatgan bu nom, vaqt o‘tishi bilan shahar va qishloqlarda yashovchi, dehqonchilik, hunarmandchilik hamda ilmfan bilan shug‘ullanuvchi keng xalq ommasining umumiy nomiga aylandi.

Bu davrda etnonimik sintez jarayoni sodir bo‘ldi. Qadimiy Sug‘diyona, Baktriya va Xorazm madaniyatining merosxo‘rlari bo‘lgan turkiy tilli aholi bilan ko‘chmanchi an’analarni olib kirgan guruhlar madaniy, lisoniy va etnik jihatdan bir-biriga qorishib ketdi. Bu qorishuv natijasida shakllangan yangi etnik umumiylik o‘zining boy tili, adabiyoti, me’morchiligi va davlatchilik an’analari bilan ajralib turardi. Shayboniylar, Ashtarxoniylar va Mang‘itlar sulolalari davrida Buxoro xonligi, Xiva xonligi hamda Qo‘qon xonligida ushbu nom ostidagi xalq asosiy davlat barpo etuvchi millat sifatida shakllandi.

Ijtimoiy-siyosiy va sotsiolingvistik transformatsiya: Ko‘chmanchilikdan shahar va qishloq madaniyatigacha

Har bir etnonim va uning ortida turgan xalq vaqt o‘tishi bilan ijtimoiy va madaniy transformatsiyalarni boshidan kechiradi. Markaziy Osiyodagi ushbu xalqning shakllanishi va nomlanishi ham ko‘chmanchilik unsurlaridan toliq o‘troq shahar va qishloq madaniyatiga o‘tish jarayoni bilan bevosita bog‘liqdir.

Tarixiy jarayonlar shuni ko‘rsatadiki, etnonimning rivojlanishi uchta asosiy sheva va madaniy qatlamning birlashuvi asosida kechgan. Birinchisi — qarluq-chig‘atoy shevalarida so‘zlashuvchi o‘troq shahar aholisi, ikkinchisi — qipchoq shevalarida so‘zlashuvchi va asosan chorvachilik hamda dehqonchilik bilan shug‘ullanuvchi guruhlar, uchinchisi esa — o‘g‘uz shevalarida so‘zlashuvchi (asosan Xorazm hududidagi) aholi edi. Ushbu uchta yirik lisoniy va etnik komponentning asrlar davomida birikishi va o‘zaro ta’siri natijasida zamonaviy yaxlit xalq va uning boy tili shakllandi.

XIX asr oxiri va XX asr boshlarida ro‘y bergan ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar, Rossiya imperiyasining bosqini hamda undan keyingi Sovet davridagi milliy-hududiy chegaralanish jarayonlari ushbu milliy atamaning rasmiy davlat va millat darajasida mustahkamlanishiga olib keldi. 1924-yilda O‘zbekiston SSRning tashkil topishi bilan ushbu etnonim rasmiy ravishda barcha ushbu hududda yashovchi tubjoy turkiy aholining yagona va umumiy milliy nomi sifatida qonuniylashtirildi.

Bu davrda sotsiolingvistik nuqtai nazardan muhim voqea sodir bo‘ldi: turli qabilaviy bo‘linishlar va mahalliy o‘zlikni anglash darajalari o‘rnini yagona milliy o‘zlik egalladi. Til va adabiyot sohasida qarluq-chig‘atoy dialektiga asoslangan zamonaviy adabiy til shakllantirildi. Natijada o’zbek so’zining ma’nosi nafaqat tarixiy yoki etimologik tushuncha, balki zamonaviy xalqaro huquq, davlatchilik va milliy madaniyatning asosiy timsoliga aylandi.

Sharq va G‘arb manbalarida etnonimning talqini va xalqaro tadqiqotlar

Xalqaro sharqshunoslik va turkologiya fanida ushbu etnonimning kelib chiqishi va uning mazmuniy qatlamlari doimo katta qiziqish bag‘ishlab kelgan. Sharq va G‘arb olimlari o‘z tadqiqotlarida bu masalaga turlicha yondashib, boy ilmiy meros yaratganlar.

G‘arb olimlaridan Piter Golden, Allen Frank hamda Vengriya sharqshunosi Arminiy Vamberi o‘z asarlarida ushbu atamaning Markaziy Osiyo siyosiy maydonidagi o‘rnini atroflicha tahlil qilganlar. Arminiy Vamberi o‘zining XIX asrda chop etilgan «O‘rta Osiyo bo‘ylab sayohat» nomli asarida va etnomadaniy tadqiqotlarida ushbu nomning erkinlik va hukmronlik bilan bog‘liq semantikasiga alohida e’tibor qaratadi. Uning ta’kidlashicha, ushbu atama ostida birlashgan aholi o‘zining harbiy jasorati, mustaqil ruhiyati va boy madaniyati bilan boshqa qabila va elatlardan ajralib turgan.

Peter Golden esa etnonimning Dashti Qipchoqdagi turkiy-mo‘g‘ul konfederatsiyasi doirasida shakllanishi jarayonini ijtimoiy-siyosiy institutlar bilan bog‘laydi. Uning fikricha, atama dastlab muayyan hukmdorga sadoqat bildirgan va erkin harbiy maqomga ega bo‘lgan jamoalarni anglatgan bo‘lsa, keyinchalik aniq etnik-hududiy kategoriyaga aylangan.

Sovet va rus sharqshunosligida Aleksandr Yakubovskiy hamda Pavel Ivanov kabi tarixchilar etnonimni ko‘proq Oltin O‘rda va Shayboniyxon davri siyosiy jarayonlari bilan bog‘lab o‘rgangan bo‘lsalar, keyingi avlod olimlari va o‘zbek tarixchilari (Robiya Mukminova, Mutal Ermatov va boshqalar) manbalarni chuqurroq o‘rganish orqali ushbu qarashlarning chegaralanganligini ko‘rsatib berishdi. O‘zbekistonlik olimlar yozma manbalarda ushbu nomning XII asrdanoq mavjud bo‘lganini asoslab, uning tub ildizlari milliy davlatchilik va turkiy tillar rivojining eng qadimgi bosqichlariga borib taqalishini ilmiy ravishda isbotladilar.

Bugungi kunda xalqaro turkologiyada ushbu etnonim erkinlik, ijtimoiy mustaqillik va yuksak davlatchilik an’analarini o‘zida mujassam etgan murakkab va boy semantik tushuncha sifatida e’tirof etiladi.

Etnonimning semantik evolyutsiyasi va mazmuniy qatlamlari

Ushbu millat nomining asrlar davomida kechgan semantik evolyutsiyasini tahlil qilish orqali uning mazmunida sodir bo‘lgan ma’no o‘zgarishlarini aniq ko‘rish mumkin. Bu evolyutsiyani bir nechta asosiy bosqichlarga bo‘lib o‘rganish mantiqan to‘g‘ridir.

Dastlabki bosqichda, ya’ni XII asrgacha bo‘lgan davrda ushbu so‘z asosan shaxsiy ism, aslzodalar laqabi va harbiy yo‘lboshchilarning unvoni sifatida qo‘llanilgan. Bu davrda so‘z «mustaqil shaxs», «o‘z taqdirining egasi bo‘lgan hukmdor» yoki «jasur Yo‘lboshchi» kabi shaxsiy sifatlarni ifodalagan. Saljuqiylar va Ildegiziylar davridagi manbalar aynan shu ma’no qatlamini tasdiqlaydi.

Ikkinchi bosqichda, XIII–XIV asrlarda, bu so‘z jamoaviy va ijtimoiy ma’no kasb eta boshladi. Dashti Qipchoq hududida erkin, hech kimga bo‘ysunmaydigan, o‘z harbiy va ijtimoiy tuzilmasiga ega bo‘lgan turkiy qabila va jamoalar o‘zlarini shu nom bilan atay boshladilar. Bu davrda atama «erkin insonlar ittifoqi» yoki «mustaqil qabilalar birlashmasi» degan semantic mazmunga ega bo‘ldi.

Uchinchi bosqichda, XV–XVI asrlarda Shayboniylar harakati va Movarounnahrning siyosiy birlashuvi natijasida ushbu nom makro-etnonim, ya’ni ulkan bir mintaqadagi o‘troq hamda ko‘chmanchi turkiy aholini qamrab oluvchi umumiy xalq nomiga aylandi. Bu davrda nom nafaqat harbiy-siyosiy, balki madaniy va hududiy o‘zlikni ham anglatadigan bo‘ldi.

To‘rtinchi va zamonaviy bosqichda esa bu nom jahon hamjamiyati tomonidan tan olingan, mustaqil davlatga, boy adabiyotga, fanga va madaniyatga ega bo‘lgan millatning rasmiy va xalqaro atamasiga aylandi. Bugungi kunda ushbu nom har bir fuqaro uchun milliy g‘urur, erkinlik, davlat suvereniteti hamda asriy ma’naviy merosning timsoli hisoblanadi.

Zamonaviy idrok va madaniy o‘zlikdagi o‘rni

Zamonaviy davrda milliy atamalarning ma’nosi va mazmuni nafaqat tarixiy va etimologik nuqtai nazardan, balki milliy g‘oya va o‘z-o‘zini anglash nuqtai nazaridan ham alohida ahamiyatga ega. Bugungi kunda ushbu nom ortida turgan «o‘ziga bek», «erkin» va «mustaqil» degan ma’nolar jamiyatning ma’naviy va siyosiy hayotida teran aks etmoqda.

Mustaqillikni qo‘lga kiritgach, O‘zbekiston xalqi o‘zining asriy tarixiy ildizlariga, madaniy merosiga va milliy o‘zligiga qaytdi. Ushbu jarayonda millat nomining asl etimologik va ma’naviy-axloqiy mazmunini anglash har bir fuqaroning o‘z milliy qadr-qimmatini his etishida muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.

Xalq og‘zaki ijodi, adabiyot, me’morchilik hamda urf-odatlarda saqlanib qolgan bag‘rikenglik, mehmondostlik, erkinlik va mustaqil fikrlash kabi fazilatlar aynan ushbu etnonimning tub ma’nosida yashiringan «o‘ziga bekli» ruhiyati bilan hamoxangdir. Ushbu ruhiyat asrlar davomida turli murakkab sinovlarni, bosqinlarni va ijtimoiy-siyosiy inqirozlarni yengib o‘tishda xalqqa ma’naviy kuch-quvvat bag‘ishlab kelgan.

Bugungi globallashuv va turli madaniyatlarning jadal ta’sirlashuvi davrida o‘z milliy nomining kelib chiqishi va ma’nosini teran bilish har bir inson uchun o‘zligini yo‘qotmaslikning, milliy madaniyat va qadriyatlarni asrab-avaylashning muhim shartidir.