Qishloqlarda, shahar ko’chalarida, hatto maktab hovlilarida ham bir zumda g’ayrat uyg’otadigan, ko’pchilikni bir joyga to’playdigan nima bor? Albatta, bu futbol! Men eslay oladigan eng birinchi xotiralarimdan biri – otam bilan birga televizorda «Paxtakor»ning o’yinini tomosha qilganimiz. O’sha paytdagi hayajon, gol urilganda uydagi olqishlar hali ham qulog’imda.
O’zbekistonda futbol nafaqat sport turi, balki milliy g’ururimiz timsoliga aylangan desam, mubolag’a bo’lmas. Bu o’yinning ildizlari qanchalik chuqur ekanligini bilasizmi? Keling, birgalikda bu qiziqarli tarixga nazar tashlaylik.
Futbolning O’zbekistonga Kirib Kelishi va Dastlabki Qadamlar
Futbolning O’zbekistonga kirib kelishi, ayniqsa, XX asrning boshlariga to’g’ri keladi. Chor Rossiyasi istilosi davrida, ayniqsa, yirik shaharlarda, masalan, Toshkent, Samarqand, Buxoro kabi joylarda yevropaliklar orqali bu o’yin tarqala boshlagan. Dastlab, bu asosan chet elliklar va mahalliy ziyolilar orasida mashhur bo’lgan. Rasmiy tarzda ilk futbol jamoalari va musobaqalar tashkil etilishi esa 1920-yillarga to’g’ri keladi. Aynan shu davrda, o’zbekistonlik sportchilar ham asta-sekin bu o’yinga qiziqib, o’z jamoalarini tuzishni boshladilar. Qiziq, o’sha paytdagi futbolchilarning texnikasi qanday bo’lgan ekan-a? Hozirgi zamon futboli bilan solishtirganda, albatta, juda farq qilgan. Lekin g’ayrat va ishtiyoq hech qachon kam bo’lmagan.
1930-yillarga kelib, futbol O’zbekistonda yanada ommalashib bordi. Turli viloyatlarda, zavodlarda, o’quv yurtlarida havaskor jamoalar tashkil etildi. Va, albatta, eng muhim voqea – 1956-yilda «Paxtakor» jamoasining tashkil etilishi. Bu jamoa nafaqat O’zbekiston, balki butun Sovet Ittifoqida o’z o’rniga ega bo’ldi. «Paxtakor» nomini eshitgan har bir o’zbekistonlikning yuzida faxr tuyg’usi paydo bo’lishi tabiiy. Ular ko’rsatgan o’yinlar, urgan gollari – bularning hammasi biz uchun tarix!
Sovet Davri «Oltin Asri» va Mustaqillik Keng Qanot Yozganda
Sovet davri, shubhasiz, o’zbek futboli uchun muhim bosqich bo’ldi. «Paxtakor» SSSR chempionatining oliy ligasida muntazam ishtirok etib, ko’plab yosh iqtidorlarni kashf etdi. Genadiy Krasnitskiy, Vladimir Fedorov, Mirjalol Qosimov kabi nomlar shu kunlarda ham ko’pchilikning yodida. Lekin afsuski, 1979-yilda «Paxtakor» jamoasining aviahalokati butun O’zbekistonni motamga cho’mdirdi. Bu voqea futbolimiz tarixidagi eng og’ir kunlardan biri bo’lib qoldi. Qanday qilib shuncha iste’dodli yigitlar bir yo’la hayotdan ko’z yumishi mumkin edi, degan savol ko’pchimizni qiynaydi.
Mustaqillik qo’lga kiritilgandan so’ng, o’zbek futboli yangi bosqichga qadam qo’ydi. Milliy chempionatlar, o’zbekistonlik futbolchilarning xorij klublarida o’ynashi, terma jamoamizning xalqaro maydonlarda muvaffaqiyatli ishtiroklari – bularning bari mustaqillik sharofati. 1994-yilgi Osiyo o’yinlarida oltin medalni qo’lga kiritishimiz, 2000-yillarda Osiyo chempionatlari va JCh saralash bosqichlarida ko’rsatgan natijalarimiz alohida faxrlanishga arziydi. Ayniqsa, 2000-yillarning boshlarida terma jamoamizning o’yinlari juda jo’shqin va ishonchli edi. O’sha paytdagi futbolchilarning maydondagi harakatlari, taktikasi bugungi kunda ham ko’pchiligi uchun o’rnak bo’la oladi.
Bugungi O’zbekiston Futboli: Yutuqlar va Kamchiliklar
Bugungi kunda O’zbekiston Superligasi yanada kuchayib bormoqda. Klublarimiz mablag’ bilan ta’minlanishi yaxshilangan, legioner futbolchilar soni ortgan. Bu esa chempionatimizning saviyasini ko’taradi, shubhasiz. O’zbekiston terma jamoasi ham Osiyo miqyosida kuchli jamoalardan biri hisoblanadi. U-23 jamoamizning Osiyo chempionatlaridagi muvaffaqiyatlari, yoshlarimizning xalqaro turnirlarda g’olib chiqqani kelajak uchun katta umid bag’ishlaydi. Axir, mana shu yoshlar kelajakda terma jamoamizning tayanchi bo’ladi-ku!
Lekin shunga qaramay, hali ham kamchiliklarimiz yo’q emas. Ba’zi murabbiylarimizning tajribasi yetishmasligi, infrastrukturadagi muammolar, ayniqsa, viloyatlardagi bolalar futboli rivojiga yetarli e’tibor qaratilmasligi – bular jiddiy masalalar. Yevropada yoki Janubiy Amerikada bolalar futboli maktablari qanday rivojlanganini ko’rib havas qilsa arziydi. Biz ham shu darajaga erishishimiz kerak. Har bir tumanda, har bir qishloqda iste’dodli bolalar bor, ularni topish va to’g’ri tarbiyalash bizning eng asosiy vazifamiz.
Hozirgi kunda futbolga bo’lgan qiziqish hamon yuqori. «Bunyodkor», «Nasaf», «Paxtakor» kabi klublarimizning muxlislari stadionlarni to’ldirib turishadi. Bu holat, albatta, futbolchilar uchun katta rag’bat. Xalqimizning futbolga bo’lgan muhabbati bizni yanada rivojlanishga undaydi.
Kelajakda o’zbek futbolini qanday ko’rasiz? Men shaxsan, yanada kuchliroq, yanada professional va xalqaro maydonlarda yanada katta yutuqlarga erishayotganini ko’rishni istayman. Buning uchun esa biz ham birgalikda harakat qilishimiz kerak – muxlis sifatida, jurnalist sifatida, murabbiy sifatida, hatto oddiy fuqaro sifatida ham. Futbol – bu faqat o’yin emas, bu bizning umumiy orzularimizning bir qismi.
0 Comments