Esimda, bolaligimda har kuni maktabdan keyin ko’chaga yugurardik. Qo’limizda bir parcha rezina sharlar, ba’zan esa haqiqiy futbol to’plari bilan. Maydon deysizmi, yo’q, ataylab tekislangan tuproqli maydoncha bo’lardi, lekin biz uchun u «Uembli» edi. Darvoza sifatida ikkita chelak yoki tosh qo’yardik. Hamma birdek o’ynardi, kimdir hujumda, kimdir himoyada. Shunchalik zavq olardikki, onam chaqirib qolsagina uyga kirardik. Mana shu lahzalar, mana shu oddiy o’yinlar haqiqiy futbolga bo’lgan muhabbatni uyg’otgan. Bugun esa O’zbekistonda futbolning tarixi haqida gaplashamiz. Bu nafaqat sport turi, balki millatning bir qismi, desam mubolag’a bo’lmas.
Futbolning yurtimizga kirib kelishi: kimlar olib keldi?
Ko’pchilik futbol O’zbekistonga XX asr boshlarida, ayniqsa, 1910-yillarda Rossiya imperiyasi tarkibida ishchilar va harbiy xizmatchilar orqali kirib kelgan, deb hisoblaydi. Bu juda to’g’ri. Chor Rossiyasi davrida Farg’ona, Toshkent, Samarqand kabi yirik shaharlarda ilk futbol jamoalari tuzilgan. Masalan, Farg’onada «Sokol» (To’ng’ich) nomli jamoa bo’lgan. Bular, asosan, o’sha davrdagi chet ellik ishchilar va mahalliy aholining sportga qiziqqan vakillaridan iborat edi. O’yinlar, asosan, harbiy qismlar maydonlarida yoki shahar chekkalaridagi tekis joylarda o’tkazilardi. Bu davrda futbol hali ommaviy tus olmagan edi, ko’proq elita va chet elliklar orasida mashhur edi, lekin o’ziga xos muxlislar to’plagan. Aynan shu davr, minglab oddiy yigitlar uchun o’zlarini ko’rsatish, kuch va chaqqonlikni namoyish etish maydoniga aylangan.
Keyinchalik, Sovet davri boshlanishi bilan futbol yanada keng yoyildi. Har bir shaharda, har bir zavodda, hatto maktablarda ham jamoalar tuzila boshladi. 1926-yilda O’zbekiston chempionati tashkil etilgani bu sportning tizimli rivojlanishiga turtki bo’ldi. Bu musobaqalar, albatta, hozirgi Oliy Liganing shakllanishiga asos soldi. O’sha davrlarda ham «Paxtakor»ning ilk ko’rinishlari paydo bo’lib, asta-sekin O’zbekiston futbolining ramziga aylana boshlagan. Katta stadionlar qurilishi, murabbiylar maktablarining ochilishi futbolni yanada ommalashtirdi. Kimdir «Paxtakor»ning sovet davridagi o’yinlarini eslaydimi? O’sha davrdagi futbolchilarning mashhurligi, ularning muxlislar orasidagi hurmati bugungi kunda ham ko’pchilik yodida bo’lsa kerak.
Mustaqillik va yangi davr: O’zbek futbolining o’z yo’li
1991-yil, mustaqillikni qo’lga kiritganimizdan so’ng, O’zbekiston o’z futbolini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar ochildi. Sovet Ittifoqi parchalangach, O’zbekiston o’z milliy chempionatiga ega bo’ldi va Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (OFK)ga a’zo bo’ldi. Bu juda muhim qadam edi. Endi bizning jamoalarimiz Osiyo miqyosidagi musobaqalarda ishtirok eta boshladi. 1994-yilda O’zbekiston milliy terma jamoasi Xirosimadagi Osiyo o’yinlarida oltin medalni qo’lga kiritdi. Bu, shubhasiz, O’zbekiston futboli tarixidagi eng yorqin sahifalardan biri. Shu voqea butun mamlakatni hayajonga solgan, yoshlar orasida futbolga bo’lgan qiziqishni yanada oshirgan edi.
Keyingi yillarda Oliy Liga (hozirgi Superliga) tobora kuchayib bordi. «Neftchi», «Navbahor», «Nasaf», «Bunyodkor» kabi klublar ham O’zbekiston chempionatining kuchli jamoalariga aylanishdi. Ayniqsa, 2000-yillarning o’rtalarida «Bunyodkor»ning paydo bo’lishi va jahon yulduzlarini (Rivaldo, Zico kabi) taklif qilishi O’zbekiston futboliga alohida e’tibor qaratishiga sabab bo’ldi. Garchi bu tajriba uzoq davom etmagan bo’lsa-da, u ko’plab yosh futbolchilarimizga katta tajriba orttirishga yordam berdi va O’zbekiston futbolining salohiyatini ko’rsatdi. Millionlab dollar sarflangani haqida gaplar bo’lgan, lekin natijada nimaga erishdik? Bu savol ko’pchilikni o’ylantiradi. Balki, o’sha mablag’lar infratuzilmani rivojlantirishga yo’naltirilganda, hozirgi holat boshqacha bo’lardi?
Bugungi kun va kelajak: nimalarga e’tibor qaratish kerak?
Hozirgi kunda O’zbekiston Superligasi Osiyo mintaqasida o’z o’rniga ega. Milliy terma jamoamiz ham Osiyo Kubogida va Jahon chempionati saralash bosqichlarida muntazam ishtirok etib keladi. Ko’plab yosh futbolchilarimiz Yevropaning kuchli chempionatlarida o’ynashmoqda. Eldor Shomurodovning «Roma»dagi o’yinlari, Oston O’runovning «Ufa»dagi muvaffaqiyatlari buni isbotlaydi. Bu, albatta, quvonarli holat. Bu bizning futbolchilarimizning jahon darajasida raqobat qilishga qodir ekanligini ko’rsatadi.
Lekin, shunga qaramay, hali ham ko’p ish qilishimiz kerak. Eng avvalo, bolalar futbolini rivojlantirishga katta e’tibor qaratish lozim. Hududlarda zamonaviy sport maktablari, sifatli maydonlar, malakali murabbiylar tayyorlash tizimini takomillashtirish zarur. Hozirgi kunda ko’plab iqtidorli bolalar biz bilmagan hududlarda qolib ketayotgan bo’lishi mumkin. Ular uchun imkoniyat yaratishimiz kerak. Shuningdek, Oliy Liga klublarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash, o’yinlar sifatini oshirish va muxlislar auditoriyasini kengaytirish ham dolzarb vazifalardandir. Futbol nafaqat maydonda, balki stadionlarda ham yashaydi. Bizning stadionlarimiz yana to’lib, o’zbek futboliga bo’lgan muhabbat avvalgidek avjiga chiqishi kerak.
Bizning futbolimizning kelajagi shu yosh avlod qo’lida. Ularga to’g’ri yo’l ko’rsatish, bilim va tajriba berish bizning burchimiz. Qachonlardir biz ham ko’chada shunday to’p tepardik, orzu qilardik. Endi navbat bizning avlodda, ularning orzularini ro’yobga chiqarish va O’zbekiston futbolini yangi bosqichga olib chiqish.
0 Comments