Insoniyat tarixi davomida tillarning shakllanishi va ulardagi so‘z boyligining boyib borishi bevosita madaniy, iqtisodiy va harbiy aloqalar bilan bog‘liq bo‘lgan. O‘zbek tilining leksik qatlamida ham qadimiy turkiy so‘zlar bilan bir qatorda qo‘shni xalqlar madaniyatidan kirib kelgan va o‘zlashgan ko‘plab so‘zlar mavjud. Ana shunday so‘zlardan biri, o‘zbek tilining boy tarixiy-badiiy merosida alohida o‘rin tutadigan, ammo bugungi kunda faqat kitobiy yoki tarixiy termin sifatida qo‘llaniladigan leksik birlik bu — sipar so‘zidir. Bu atama asrlar davomida xalqimizning til xazinasidan joy olib, o‘zbek xalq dostonlari, mumtoz she’riyat va harbiy san’atga oid manbalarda faol qo‘llangan. Ushbu so‘zning asl ma’nosini anglash nafaqat tilshunoslik nuqtai nazaridan, balki xalqimizning o‘tmishdagi ijtimoiy-siyosiy hayotini o‘rganish jihatidan ham g‘oyat muhim ahamiyat kasb etadi.
Etimologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, sipar so‘zi aslida fors-tojik tillaridan o‘zbek tiliga o‘zlashgan leksik birlik hisoblanadi. Fors tilida ushbu so‘z jang maydonida askarni dushmanning tig‘li, sanchuvchi va zarba beruvchi qurollaridan himoya qiluvchi eng asosiy aslahani anglatgan. Turkiy xalqlar, jumladan, o‘zbeklarning ajdodlari qadimdan forsiyzabon xalqlar bilan faol aloqada bo‘lgani sababli, bu harbiy atama o‘zbek tilining lug‘at tarkibiga muvaffaqiyatli singib ketgan. Qadimiy bitiklar va turli davrlardagi lug‘atlarda qayd etilishicha, ushbu atama o‘zining asl ma’nosini saqlab qolgan holda, o‘zbek tilida qalqon tushunchasining to‘laqonli sinonimi sifatida shakllangan. Bu o‘zlashma shunchalik chuqur ildiz otganki, hatto xalq og‘zaki ijodi namunalarida, masalan, qahramonlik dostonlarida u eng qudratli himoya vositasi sifatida bot-bot tilga olingan.
Tilimiz rivojlanishining o‘rta asrlar davrida, ayniqsa, Alisher Navoiy yashagan davr va undan keyingi davrlarda bitilgan asarlarda sipar so‘zining qo‘llanish doirasi yanada kengayganini ko‘rishimiz mumkin. O‘sha davr yozma yodgorliklarida bu so‘z faqatgina harbiy harakatlardagi asbob-uskunani ifodalash bilan cheklanib qolmay, balki she’riyatda chuqur falsafiy va majoziy ma’nolarni ifodalash uchun ham xizmat qilgan. Turkiy tillar oilasiga mansub bo‘lgan o‘zbek tili o‘zining moslashuvchanligi sababli ushbu so‘zni o‘z fonetik va grammatik qoidalari doirasida qayta ishlab, o‘zlashtirgan. Shuning uchun ham ushbu atama bizga ajdodlarimizdan qolgan yozma merosni o‘qishda va ularning dunyoqarashini tushunishda eng asosiy kalit so‘zlardan biri bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbek tilining izohli lug‘atlarida har bir so‘zning ma’no qirralari chuqur tahlil qilingan bo‘lib, sipar so‘zi ham bundan mustasno emas. Ushbu so‘zning birlamchi va eng keng tarqalgan lug‘aviy ma’nosi — jangchining tanasini qilich, nayza, o‘q, gurzi va boshqa har xil tig‘li hamda zarbdor qurollar zarbidan himoya qilish uchun mo‘ljallangan, qattiq materialdan tayyorlangan maxsus moslamadir. Tarixan bu tushuncha o‘zbek tilidagi «qalqon» so‘zi bilan to‘liq ma’nodosh bo‘lib kelgan. Harbiy harakatlar chog‘ida dushman hujumini qaytarish, o‘zini asrash maqsadida qo‘llaniladigan bu qurol-aslaha har bir jangchining eng ishonchli hamrohi hisoblangan. Shuning uchun ham qomusiy manbalarda sipar deganda bevosita mudofaa va xavfsizlikni ta’minlovchi metall, charm yoki qalin yog‘ochdan yasalgan qalqon tushunchasi tasvirlangan.
Ushbu atama o‘zining to‘g‘ridan-to‘g‘ri ma’nosidan tashqari, vaqt o‘tishi bilan turli ko‘chma va majoziy ma’nolarga ham ega bo‘lgan. Masalan, izohli lug‘atlarda uning «to‘siq», «g‘ov», «himoyachi» yoki «panoh» kabi ma’nolari ham keltiriladi. Agar hayotiy vaziyatda biror shaxs boshqasini balolardan, qiyinchiliklardan yoki dushmanning yomonligidan asrab qolsa, u kishini ramziy ma’noda o‘sha shaxsning sipari deb atashgan. Yoki aksincha, biror xavf-xatarning oldini olish uchun qo‘yilgan g‘ov ham ijtimoiy ma’noda dushman yo‘liga qo‘yilgan g‘ov sifatida tushunilgan. Ushbu so‘zning bunday ko‘p ma’noliligi uning o‘zbek tili tafakkurida naqadar keng o‘rin tutganidan va turli sohalarga oson moslashganidan dalolat beradi.
Sipar so’zining ma’nosi
Tarixiy jang san’ati va harbiy ishlarda siparning o‘rni
Qadimgi va o‘rta asrlar harbiy san’atida himoya qurollari jangga kirishayotgan har bir jangchining omon qolish imkoniyatini belgilab bergan eng muhim omillardan bo‘lgan. Sipar aynan mana shu tizimning eng markaziy va uzviy bo‘g‘ini edi. Askarlar dushman tomondan otilayotgan yomg‘irdek o‘qlardan, shiddatli qilich zarbalaridan va sanchilayotgan nayzalardan faqatgina qo‘lidagi mustahkam to‘siq yordamida himoyalanishgan. Harbiy islohotlar va qo‘shinlar tuzilmasida ushbu qurolning mavjudligi jang taktikasini butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin bo‘lgan. Misol uchun, piyoda yoki otliq askarlar ma’lum bir tartibda saf tortib, qo‘llaridagi to‘siqlarni bir-biriga jipslashtirib turishganda, dushman qo‘shini uchun yengib bo‘lmas tirik devor — mudofaa tizimi vujudga kelgan.
O‘rta Osiyo hududida, xususan, Amir Temur va Temuriylar saltanati davrida, shuningdek, keyingi davrlardagi Buxoro, Xiva va Qo‘qon xonliklarida ham qo‘shin tarkibida himoya vositalariga juda katta e’tibor berilgan. Askarlar kiyadigan sovutlar, dubulg‘alar bilan bir qatorda, har bir suvoriy va piyodaning maxsus qalqoni bo‘lishi shart qilib belgilangan. Tarixiy manbalarda keltirilishicha, bu kabi qurollar faqat oddiy mudofaa vositasi bo‘lib qolmay, balki dushman qal’alarini qamal qilishda ham faol qo‘llanilgan. Masalan, o‘q yomg‘iri ostida qolgan jangchilar o‘z boshlari uzra qalqonlarini birlashtirib ko‘tarib, xuddi toshbaqa kosasidek mustahkam to‘siq hosil qilib, qal’a devorlariga yaqinlashganlar. Bu uslub o‘rta asrlardagi qamal taktikalarining eng samarali usullaridan biri bo‘lgan.
Sipar tushunchasining harbiy ishlardagi yana bir o‘ziga xos jihati shundaki, u nafaqat individual jangchining shaxsiy mudofaasi uchun, balki butun boshli mudofaa istehkomlarining kichik qismlarini shakllantirish uchun ham xizmat qilgan. Askarlar dushman bilan yuzma-yuz kelganda, o‘zlarining himoya devorini mustahkam ushlash orqali o‘z ortidagi kamonchilar va merganlar uchun xavfsiz maydon yaratib berishgan. Shu tariqa, bu asbob-uskuna nafaqat hayotni saqlab qolish, balki hujumkor jangovar harakatlarni muvaffaqiyatli tashkil etishda ham eng strategik vositaga aylangan. Ushbu qurolning harbiy sohadagi o‘rni shunchalik yuqori bo‘ganda, mardlik va harbiy mahorat ramzi sifatida askarlarning unvonlari va mukofotlarida ham ushbu nom aks etgan.
Sipar turlarining moddiy tuzilishi va yasalish texnologiyasi
Tarixiy davrlar o‘zgarishi va metallurgiya hamda hunarmandchilik taraqqiyoti natijasida harbiy aslahalar, jumladan, siparlarning ham tuzilishi, shakli va tayyorlanish materiallari doimiy ravishda takomillashib borgan. Eng qadimgi davrlarda bu turdagi mudofaa vositalari juda oddiy materiallardan, xususan, qattiq yog‘och turlari, to‘qilgan mustahkam chiviqlar va qalin hayvon terilaridan yasalgan. Yog‘ochdan yasalgan to‘siqlar ustiga bir necha qatlam qilib quritilgan va maxsus ishlov berilgan buqa yoki karkidon terisi qoplangan. Bunday texnologiya qurolning ham yengil, ham dushman qilichining zarbasini o‘ziga yutuvchi darajada elastik bo‘lishini ta’minlagan. Teridan ishlangan himoya vositalari, ayniqsa, tezkor harakat qiluvchi otliq askarlar uchun g‘oyat qulay bo‘lgan.
Keyinchalik, bronza va temir asrlarining kirib kelishi bilan, metall asosli mudofaa qurollari paydo bo‘la boshladi. Temir yoki po‘latdan yasalgan qurollar dushmanning eng og‘ir gurzi zarbalariga ham bardosh bera oladigan darajada mustahkam bo‘lgan. O‘rta Osiyo va umuman Sharq mamlakatlarida, asosan, dumaloq shakldagi metall himoya aslahalari juda mashhur bo‘lgan. Ushbu qurollarning o‘rtasiga maxsus o‘tkir uchi yoki qavariq bo‘rtma metall qismlar o‘rnatilgan bo‘lib, ular nafaqat mudofaa, balki dushmanga yaqin masofadan qarshi zarba berish yoki uning qilichini sindirish funksiyasini ham bajargan. Metallning sifati va unga ishlov berish sirlari har bir usta hunarmandning eng katta siri hisoblangan va avloddan-avlodga o‘tib kelgan.
Bundan tashqari, siparlar faqatgina temirdan iborat bo‘lmasdan, ularning ichki qismi odatda yumshoq mato, kigiz yoki charm bilan qoplangan. Bu narsa askarning qo‘li qattiq metall bilan bevosita aloqa qilganda shikastlanmasligi va qurolning zarbasini bilakka yumshoqroq yetib borishini ta’minlash uchun qilingan. Shuningdek, ularning ushlagichlari ham alohida mustahkam charm tasmalar yordamida bilakka va kaftga mahkamlanadigan qilib ishlangan. Shunday qilib, bu kabi himoya vositasi murakkab muhandislik va hunarmandchilik mahsuli bo‘lib, o‘z davrining eng ilg‘or texnologik yutuqlarini o‘zida mujassam etgan edi.
O‘zbek mumtoz adabiyoti va dostonchiligida sipar obrazi
O‘zbek xalqining ma’naviy olami, tafakkuri va dunyoqarashi uning mumtoz adabiyoti hamda qahramonlik dostonlarida yaqqol namoyon bo‘ladi. Mana shu adabiy merosda harbiy terminlar, jumladan, sipar so‘zi shunchaki aslahani tasvirlash vositasi emas, balki asarning g‘oyaviy mazmunini boyituvchi qudratli badiiy obrazga aylangan. Alisher Navoiy, Bobur, Lutfiy, Atoyi kabi buyuk so‘z san’atkorlari o‘z she’rlarida, dostonlarida bu so‘zdan g‘oyat mahorat bilan foydalanganlar. Mumtoz she’riyatimizda, xususan, g‘azal janrida oshiqning bag‘ri, uning sabr-bardoshi va fidoyiligi ko‘pincha dushman daryosi bo‘lmish ishq va firoq o‘qlariga qarshi tutilgan mustahkam to‘siqqa o‘xshatiladi. Shoir Atoyi o‘zining mashhur baytlaridan birida o‘z taxallusini bu so‘z bilan bog‘lab, g‘oyat go‘zal tajnis san’atini yaratganki, bu bayt adabiyotshunoslikda hamon yuksak baholanadi.
Ushbu baytda shoir o‘z sevgilisiga murojaat qilib, agar mening jonimni fido qilishimni, uni ishq balolariga qarshi to‘siq etishimni istasang, men mana shu yerda tayyor turibman, xohlasang meni o‘ldir, xohlasang menga o‘q ot, ey mening oyim, deya o‘zining cheksiz muhabbatini izhor etadi. Bu yerda «jon sipar qilmoq» iborasi o‘z jonini qalqon qilish, sevgilining jafo o‘qlariga o‘zini fido etish ma’nosini anglatmoqda. Bunday chuqur ma’no va nafis tashbehlar o‘zbek she’riyatining naqadar boy til imkoniyatlariga ega bo‘lganidan dalolat beradi.
Shuningdek, Alisher Navoiy o‘zining betakror «Xamsa» asarida, xususan, «Saddi Iskandariy» va «Layli va Majnun» dostonlarida jangga kirayotgan qahramonlarning jasoratini tasvirlashda ushbu so‘zni keng qo‘llagan. Qahramonlarning har bir qilich zarbasini mardonavor qaytarishi, boshlariga o‘z himoya aslahalarini tutishi voqealarning shiddati va badiiy bo‘yoqdorligini oshirishga xizmat qiladi. Xalq dostonlarida esa, masalan, «Alpomish» yoki «Go‘ro‘g‘li» turkumidagi dostonlarda botirlar dushmanning hiyla-nayranglari va hujumlaridan o‘zlarini asrashda ushbu quroldan foydalanishlari, uning har qanday o‘tkir tig‘ni ham qaytarish xususiyati alohida ta’riflanadi. Bu esa sipar so‘zining xalq ongida qahramonlik, mardlik va o‘z yurtini himoya qilish ramzi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lganini ko‘rsatadi.
Tasavvuf va falsafiy adabiyotda sipar ramzi
Mumtoz adabiyotimiz va falsafiy tafakkurimizning ajralmas qismi bo‘lgan tasavvuf ta’limotida dunyoviy tushunchalar va moddiy ashyolar ko‘pincha ilohiy haqiqatlarni anglatuvchi timsollarga aylantirilgan. Sipar so‘zi ham tasavvufiy asarlarda o‘zining harbiy ma’nosidan butunlay ajralgan holda, chuqur ma’naviy va falsafiy ramz sifatida talqin etilgan. Ma’lumki, tasavvuf yo‘liga kirgan solih kishi (tasavvuf talabgori) o‘zining nafsiga, bu dunyoning turli xil fitnalari, gunohlari va shaytoniy vasvasalariga qarshi doimiy kurash holatida bo‘ladi. Bu ma’naviy kurashda unga dushmanning hujumlaridan saqlanish uchun xuddi jang maydonidagidek mustahkam himoya vositasi zarur bo‘ladi. Ana shu ruhiy mudofaa vositasi tasavvufda taslimiyat, sabr, taqvo va tavakkul kabi yuksak insoniy fazilatlar shaklida namoyon bo‘ladi.
Tasavvuf falsafasida insonning iymoni, uning sidqidildan qilgan ibodatlari va qalbidagi Allohga bo‘lgan cheksiz muhabbati dunyoviy balolar va oxirat azoblaridan asraydigan eng ishonchli aslahaga o‘xshatiladi. Masalan, sufiy shoirlar o‘z asarlarida insonning sabr-toqatini nafs o‘qlarini qaytaruvchi mustahkam himoya devori deb ta’riflaganlar. Agar qalb doimo Allohning zikri bilan band bo‘lsa, u har qanday yomonlik va vasvasaga qarshi yengilmas to‘siqqa aylanadi. Shunday qilib, sipar tushunchasi moddiy olamdan ma’naviy olamga ko‘chib, inson ruhiyatini poklovchi, uni yomonliklardan muhofaza qiluvchi ilohiy qalqon sifatida talqin qilingan. Bu esa ushbu so‘zning sharqona falsafadagi ma’no ko‘lamini naqadar keng ekanligini yana bir bor isbotlaydi.
Badiiy bezak va naqshinkorlik san’atida siparning bezatilishi
Sharq xalqlari, xususan, O‘zbekiston hududida yashab ijod qilgan qadimgi hunarmandlar qurol-aslahalarni nafaqat amaliy maqsadlarda, balki yuksak san’at asari darajasida tayyorlashga alohida ahamiyat berganlar. Harbiy aslahalar, jumladan, siparlar ham o‘z davrining nafis bezak va tasviriy san’at namunalarini o‘zida aks ettiruvchi buyumlar hisoblangan. Bu qurollarning yuzasiga turli xil murakkab geometrik va o‘simliksimon (islimiy) naqshlar, xattotlik san’ati namunalari hamda ramziy tasvirlar o‘yilgan yoki oltin-kumush suvlari yuritib chizilgan. Bunday nafis ishlov berish har bir jangchining ijtimoiy mavqeyi, boyligi va uning harbiy unvonidan dalolat bergan. Shuningdek, nafis bezatilgan qurollar davlat elchilari uchrashuvlarida, tantanali marosimlarda va harbiy paradlarda davlatning qudrati hamda madaniyatini namoyish etuvchi asosiy vositalardan biri bo‘lgan.
Harbiy himoya qurollarini bezashda qo‘llaniladigan naqshlar shunchaki chiroy uchun chizilmagan, ularning har biri o‘ziga xos ramziy ma’noga va himoyalovchi xususiyatga (tumor yoki tumor vazifasini o‘tovchi belgilarga) ega bo‘lgan. Masalan, qurollarning markaziy qismiga yoki aylana chetlariga arab alifbosida bitilgan Qur’oni Karim oyatlari, duo va iltijolar yozilgan. Askarlar bu kabi muqaddas bitiklar dushman tig‘idan saqlaydi va jangga ilohiy quvvat bag‘ishlaydi deb ishonishgan. Shuningdek, xalq dostonlari va mifologiyasidan olingan qahramonlik va jasorat ramzlari bo‘lmish sher, ajdarho yoki burgut kabi yirtqich hayvonlarning tasvirlari ham bu qurollarning yuzasiga g‘oyat mahorat bilan tushirilgan. Bu esa jangchiga ruhan dalda berib, dushmanning yuragiga vahima solishga xizmat qilgan.
Bugungi kunda jahonning eng mashhur muzeylarida, masalan, Davlat Ermitaji, Britaniya muzeyi yoki O‘zbekiston Davlat San’at muzeyida saqlanayotgan qadimiy himoya aslahalari o‘zining beqiyos go‘zalligi va tayyorlanish mahorati bilan tomoshabinlarni hayratga solib kelmoqda. Hunarmandlarimiz metallga ishlov berishda quyma, o‘yma, zarkorlik va emallash kabi eng murakkab texnikalardan foydalanganlar. Buning natijasida har bir sipar nafaqat mard askarning jangovar hamrohi, balki o‘z davrining yuqori texnologiyasi va nafis san’ati uyg‘unligidan yaralgan tengsiz durdonaga aylangan.
O‘zbek ismlar tizimida «Sipar» va uning hosilalari
Har bir xalqning ismlar tizimi (antroponimikasi) uning tarixi, e’tiqodi, turmush tarzi va orzu-umidlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘ladi. O‘zbek xalqi ham qadimdan o‘g‘il farzand ko‘rganda unga mardlik, jasorat, kuch-quvvat va mustahkam iroda timsoli bo‘lgan ismlarni qo‘yishni yaxshi ko‘rgan. Shuning uchun ham harbiy qurol-aslahalar, jangovar tushunchalar nomlari ism sifatida faol qo‘llangan. Sipar so‘zi va uning turli hosilalari ham o‘zbek ismlar tizimida o‘zining munosib o‘rniga ega bo‘lgan. Ota-onalar farzandlarining kelajakda xuddi mustahkam to‘siqdek baquvvat, mard, oilasini va el-yurtini dushmanlardan himoya qiluvchi inson bo‘lib yetishishini niyat qilib, ularga shunday nomlarni munosib ko‘rishgan.
Ismlar lug‘atlarini o‘rganar ekanmiz, ushbu so‘zdan yasalgan bir qancha chiroyli va ma’nodor o‘g‘il bolalar ismlariga duch kelamiz. Masalan:
- Sipar — farzandning mustahkam, yengilmas va himoyachi bo‘lishini niyat qilib qo‘yiladigan ism.
- Sipoh — askar, jangchi yoki davlat xizmatida turuvchi mard inson ma’nosini anglatadi.
- Sipohiddin — dinning askari, dinning mustahkam himoyachisi va qalqoni degan olijanob ma’noni ifodalaydi.
- Sipohboy — jangovar va aslzoda sulola vakili, mard va qudratli kishi timsolidir.
Ushbu ismlarning barchasi zamirida insonning himoya kuchini oshirish, uni yomon ko‘zlardan va turli balolardan asrash, hayot yo‘lida doimo mard bo‘lib qolish niyati yotadi. Garchi bugungi kunda bu ismlar biroz kamyob bo‘lib qolgan bo‘lsa-da, ular xalqimizning til va madaniy boyligini ko‘rsatuvchi, tarixdan sado beruvchi bebaho merosdir. Bunday ismlar farzandga alohida g‘urur va sadoqat tuyg‘ularini singdirishda muhim tarbiyaviy ahamiyatga ega hisoblangan.
O‘zbek tilida sipar so‘zidan yasalgan iboralar va maqollar
O‘zbek xalqining donoligi, ko‘p asrlik tajribasi va hayotiy xulosalari uning maqollari va turg‘un iboralarida muhrlangan. Sipar so‘zi harbiy sohadan tashqari xalqning kundalik nutqiga, xalq og‘zaki ijodiga ham chuqur kirib borib, turli ma’no nozikliklariga ega bo‘lgan maqol va iboralarning shakllanishiga zamin yaratgan. Bu iboralar ko‘pincha insonning mardligi, sabr-bardoshi yoki biror xavf-xatarga qarshi ko‘rsatgan qat’iyatini ifodalash uchun ishlatiladi. O‘zbek tilining boy frazeologik xazinasida ushbu so‘z ishtirok etgan iboralar nutqning ta’sirchanligi va jozibadorligini oshirishda juda muhim rol o‘ynaydi.
Eng keng tarqalgan iboralardan biri — jonini sipar qilmoq yoki ko‘kragini sipar qilmoq iborasidir. Bu ibora biror-bir aziz insonini, o‘z vatani, xalqi yoki oilasini dushman hujumidan, kulfatlardan asrash uchun o‘z hayotini xavf ostiga qo‘yish, o‘zini fido qilish ma’nosini anglatadi. Masalan, qahramon askarlar haqida gapirilganda, ular vatan himoyasi uchun o‘z ko‘kraklarini dushman o‘qiga to‘g‘irlab, mudofaa devoriga aylantirganliklari ta’kidlanadi. Shuningdek, hayotiy qiyinchiliklarga duch kelganda sabot bilan turish, taqdir zarbalariga mardonavor dosh berish ham ma’naviy ma’noda o‘zini himoya qilish jarayoni sifatida tasvirlanadi.
Yana bir qiziqarli jihat shundaki, xalq orasida mardlik va qo‘rqmaslikni ifodalovchi maqollar tarkibida ham bu so‘z o‘z ifodasini topgan. Misol uchun, qat’iy qaror qabul qilgan va o‘z so‘zida turadigan mard kishilar haqida gapirilganda, ularning mardligi dushman qilichini sindiruvchi po‘lat himoya vositasiga qiyoslanadi. Bunday xalq iboralari va maqollari asrlar davomida yosh avlodni mardlik, vatanparvarlik va fidoyilik ruhida tarbiyalashda eng asosiy og‘zaki tarbiya vositalaridan biri bo‘lib xizmat qilib kelmoqda.
Sipar so‘zining bugungi kundagi iste’moli va o‘rni
Har bir til jonli organizm kabi doimo rivojlanib, eskirgan so‘zlarni o‘z lug‘atidan chiqarib yoki ularni passiv qatlamga o‘tkazib boradi. Sipar so‘zi ham bugungi zamonaviy o‘zbek tilida faol qo‘llaniladigan so‘zlar sirasiga kirmaydi, u asosan tarixiy va eskirgan so‘zlar (arxaizmlar) qatoridan joy olgan. Biroq, bu holat ushbu so‘zning tilimiz uchun ahamiyati yo‘qolganini anglatmaydi. Aksincha, u tarixiy romanlar, filmlar, sahna asarlari hamda ilmiy tadqiqotlarda o‘tmish ruhini, qadimiy davr koloritini va qahramonlar dunyoqarashini yorqin tasvirlash uchun eng qimmatli leksik boylik hisoblanadi. Tarixchilar, tilshunoslar va yozuvchilar ushbu so‘z yordamida o‘tmish harbiy san’atini va ota-bobolarimizning jasoratini o‘quvchiga toshdek mustahkam va ishonarli qilib yetkazib berishadi.
Bundan tashqari, zamonaviy axborot makonida va ommaviy axborot vositalarida sipar so‘zi ko‘chma ma’noda — milliy g‘oya, madaniy meros, yoshlar ma’naviyatini yod g‘oyalardan asrash masalalari haqida gap ketganda tez-tez tilga olinadi. Masalan, «ma’naviy sipar» iborasi bugungi kunda internet va turli ijtimoiy tarmoqlar orqali kirib kelayotgan zararli g‘oyalar, axborot xurujlariga qarshi yoshlar qalbida shakllantirilishi lozim bo‘lgan mustahkam daxldorlik va milliy g‘urur hissini ifodalash uchun juda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda. Bu esa qadimiy harbiy atamaning bugungi zamonaviy dunyoda yangicha ijtimoiy-falsafiy mazmun kasb etib, tilimizning yashovchanligini ta’minlashga xizmat qilayotganidan yorqin dalolatdir.
0 Comments