Kundalik hayotimizda, biznesda, siyosatda va hatto sportda tez-tez quloqqa chalinadigan muayyan tushunchalar borki, ularning tub mohiyati va qayerdan paydo bo‘lgani ko‘pchilik uchun qorong‘uligicha qolmoqda. Ana shunday fundamental tushunchalardan biri bu strategiya so‘zidir. Bu iboraning tarixiy ildizlari qadimgi Gretsiyaga borib taqaladi. Yunon tilidagi «strategos» so‘zi ikki xil mustaqil bo‘g‘inning birikishidan hosil bo‘lgan. Birinchi qism «stratos» bo‘lib, u qo‘shin, lashkar yoki harbiy omma ma’nosini anglatadi. Ikkinchi qism esa «ago» bo‘lib, u yetaklash, boshqarish yoki yo‘naltirish degan ma’nolarni bildiradi. Binobarin, mazkur ikki so‘zning birlashishi qadimda «general san’ati» yoki «lashkarboshilik mahorati» degan tushunchani anglatgan. Qadimgi Afinada strategos atamasi shunchaki nazariy tushuncha emas, balki aniq bir harbiy-siyosiy lavozim bo‘lib, davlat mudofaasi va harbiy yurishlarni rejalashtiruvchi shaxslarga nisbatan qo‘llanilgan.
Vaqt o‘tishi bilan ushbu iboraning qo‘llanish ko‘lami faqatgina qadimgi yunon davlatlari bilan cheklanib qolmadi. Insoniyat sivilizatsiyasi rivojlangani sayin, davlatlar o‘rtasidagi to‘qnashuvlar va geosiyosiy raqobat yanada murakkab tus oldi. Bu esa harbiy rahbarlardan nafaqat jang maydonida qilich chopishni, balki uzoq muddatli rejalarni tuzishni, dushmanning zaif nuqtalarini oldindan ko‘ra bilishni va resurslarni oqilona taqsimlashni talab qildi. Rim imperiyasi davrida ham ushbu yondashuv yanada takomillashdi va imperiyaning ulkan hududlarini nazorat qilish hamda chegaralarni himoya qilish uchun keng qamrovli tizimlar ishlab chiqildi. Shunday qilib, dastlab tor doiradagi harbiy atama sifatida shakllangan ushbu tushuncha, asrlar davomida davlat boshqaruvi va keng ko‘lamli harakatlarni muvofiqlashtirishning asosiy vositasiga aylana boshladi.
O‘rta asrlar va undan keyingi davrlarda ushbu atama o‘zining sof harbiy ma’nosini saqlab qolgan bo‘lsa-da, uning ichki tuzilishi va falsafasi tubdan o‘zgardi. Sharq va G‘arb mutafakkirlari, sarkardalari va davlat arboblari muvaffaqiyatga erishishning sirlarini aynan mana shu uzoq muddatli rejalashtirish san’atida ko‘rishgan. Masalan, Sun Szi tomonidan yozilgan «Jang san’ati» asari garchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri grekcha atamani ishlatmagan bo‘lsa ham, mohiyatan ushbu konsepsiyaning Sharq falsafasidagi eng mukammal ifodasi edi. G‘arbda esa Karl fon Klauzevits kabi harbiy nazariyotchilar urush va siyosat o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilar ekan, ushbu tushunchani davlat maqsadlariga erishish uchun zo‘ravonlik va diplomatiya vositalarini uyg‘unlashtirish san’ati sifatida ta’riflashgan. Shunday qilib, asrlar davomida sayqallangan ushbu tushuncha yigirmanchi asrga kelib mutlaqo yangi bosqichga qadam qo‘ydi.
Strategiya so’zining ma’nosi
Strategiya So‘zining Ma’nosi va Zamonaviy Konsepsiyasi
Zamonaviy tilda strategiya so‘zining ma’nosi deganda uzoq muddatli maqsadlarga erishish uchun ishlab chiqilgan keng qamrovli va har tomonlama asoslangan harakatlar rejasi tushuniladi. Bu shunchaki bugungi yoki ertangi kunning vazifalarini belgilash emas, balki kelajakdagi noaniqliklar va o‘zgaruvchan sharoitlarni hisobga olgan holda strategik rejalashtirish jarayonini amalga oshirishdir. Ushbu konsepsiya doirasida subyekt o‘zining ayni paytdagi holatini xolisona baholaydi, borishni istagan yakuniy nuqtasini belgilaydi va shu ikki nuqta o‘rtasidagi masofani qanday bosib o‘tish kerakligi to‘g‘risidagi eng maqbul yo‘lni tanlaydi. Bu jarayon o‘z ichiga mavjud resurslarni, tashqi muhitdagi tahdidlarni va ichki imkoniyatlarni chuqur tahlil qilishni oladi.
Ushbu konsepsiyaning eng muhim xususiyatlaridan biri uning tizimliligi va yaxlitligidir. Biror bir tashkilot yoki shaxs o‘z yo‘lini belgilayotganda, barcha elementlarni bir-biri bilan chambarchas bog‘liq holda ko‘rishi shart. Aks holda, tarqoq harakatlar kutilgan natijani bermaydi. Zamonaviy dunyoda ushbu tushuncha dinamik xarakterga ega, ya’ni u bir marta qog‘ozga yozib qo‘yiladigan va o‘zgarmaydigan qotib qolgan qoidalar majmuasi emas. Aksincha, u doimiy ravishda o‘zgarib turadigan bozor iqtisodiyoti, texnologik inqiloblar va ijtimoiy transformatsiyalar sharoitida moslashuvchan bo‘lishni, shu bilan birga o‘zining asosiy strategik maqsadi va yo‘nalishini yo‘qotmaslikni talab qiladi.
Shuni ham ta’kidlash kerakki, ushbu tushunchani kundalik taktik harakatlardan ajratib bilish juda muhimdir. Taktika qisqa muddatli, aniq bir vaziyatga yo‘naltirilgan va tezkor qarorlarni qabul qilishni ko‘zda tutsa, biz o‘rganayotgan asosiy tushuncha global xarakterga ega bo‘lib, kelajak poydevorini qurishga xizmat qiladi. Masalan, agar shaxmat o‘yinini oladigan bo‘lsak, raqibning bitta figurasini yutib olish bu taktik yurishdir, biroq butun o‘yin davomida raqibni mot qilish uchun pozitsiyalarni bosqichma-bosqich mustahkamlab borish tizimi aynan umumiy yo‘l xaritasini tashkil etadi. Shuning uchun ham ushbu fundamental konsepsiya bugungi kunda muvaffaqiyatning eng asosiy kalitlaridan biri hisoblanadi.
Biznes va Menejmentda Strategik Rejalashtirish
Yigirmanchi asrning ikkinchi yarmidan boshlab ushbu atama harbiy sohadan korporativ boshqaruv va biznes olamiga shiddat bilan kirib keldi. Bozor iqtisodiyotining rivojlanishi, raqobatning kuchayishi va globallashuv jarayonlari kompaniyalardan shunchaki mahsulot ishlab chiqarishni emas, balki bozorda uzoq muddat omon qolish va yetakchilikni saqlab qolish choralarini ko‘rishni talab etdi. Biznes menejmentida ushbu tushuncha firmaning missiyasi va ko‘zlangan marralarini belgilash, ularga erishish yo‘lidagi resurslarni safarbar qilish hamda raqobatchilardan ustunlikni ta’minlash mexanizmlarini anglatadi. Kompaniya rahbarlari o‘z korxonalarining kelajagini aynan mana shu uzoq muddatli strategik rejalashtirish asosida shakllantiradilar.
Korporativ dunyoda strategik konsepsiyalar odatda bir necha darajaga bo‘linadi. Birinchi daraja bu korporativ daraja bo‘lib, unda butun bir kompaniya yoki konglomeratning umumiy rivojlanish yo‘nalishi, qaysi bozorlarga kirish yoki chiqish kerakligi, investitsiyalarni qanday taqsimlash masalalari hal qilinadi. Ikkinchi daraja esa biznes-strategiya darajasi bo‘lib, u aniq bir mahsulot yoki xizmat turining bozordagi raqobatbardoshligini oshirishga qaratiladi. Bu yerda kompaniya o‘ziga xos noyob qiymat yaratish yoki xarajatlarni kamaytirish orqali mijozlarni jalb qilish yo‘llarini izlaydi. Uchinchi daraja esa funksional daraja hisoblanib, u marketing, moliya, ishlab chiqarish va inson resurslari kabi alohida bo‘limlarning umumiy maqsadlarga qanday xizmat qilishi kerakligini belgilab beradi.
Biznesda muvaffaqiyatli strategik rejalashtirishni amalga oshirish uchun turli xil tahliliy vositalardan foydalaniladi. Ulardan eng mashhuri SWOT tahlili bo‘lib, u kompaniyaning ichki kuchli va zaif tomonlarini, shuningdek, tashqi muhitdagi imkoniyatlar va xavf-hatarlarni aniqlashga yordam beradi. Bundan tashqari, PESTEL tahlili yordamida siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, texnologik, ekologik va huquqiy omillar o‘rganiladi. Maykl Porterning besh raqobat kuchi modeli esa bozordagi raqobat muhitini chuqur tushunish imkonini beradi. Ushbu vositalarning barchasi tadbirkorlar va menejerlarga asossiz tavakkalchilikdan qochish va ilmiy jihatdan asoslangan, uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlaydigan qarorlar qabul qilish imkonini beradi.
Davlat Boshqaruvi va Siyosatdagi Roli
Faqatgina xususiy sektor yoki tijorat tashkilotlari emas, balki davlatlar ham o‘z istiqbolini belgilashda ushbu global tushunchaga tayanadilar. Davlat boshqaruvida ushbu konsepsiya milliy xavfsizlikni ta’minlash, iqtisodiy o‘sishni barqarorlashtirish, ijtimoiy farovonlikni oshirish va xalqaro maydondagi nufuzni mustahkamlash kabi ulkan vazifalarni hal etishda namoyon bo‘ladi. Har bir suveren davlat o‘zining milliy manfaatlaridan kelib chiqqan holda o‘z rivojlanish konsepsiyalarini ishlab chiqadi. Bu hujjatlar mamlakatning yaqin o‘n, yigirma yoki ellik yillik kelajagini belgilab beruvchi kompas vazifasini o‘taydi.
Siyosiy maydonda ushbu yo‘nalish ichki va tashqi siyosatga bo‘linadi. Ichki strategik rejalashtirish infratuzilmani rivojlantirish, ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimini isloh qilish, kambag‘allikni qisqartirish hamda raqamli iqtisodiyotga o‘tish kabi keng ko‘lamli dasturlarni o‘z ichiga oladi. Davlat ushbu maqsadlarga erishish uchun budjet mablag‘larini rejalashtiradi, qonunchilik bazasini yaratadi va barcha davlat organlarining faoliyatini yagona tizimga birlashtiradi. Tashqi siyosiy yo‘nalish esa boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan munosabatlarni o‘rnatish, geosiyosiy ittifoqlarga a’zo bo‘lish, milliy xavfsizlikni diplomatik va harbiy yo‘llar bilan himoya qilish strategik rejalashtirish prinsiplariga asoslanadi.
Tarix shuni ko‘rsatadiki, aniq va uzoqni ko‘zlagan strategik rejalashtirish tizimiga ega bo‘lmagan davlatlar inqirozlarga tez taslim bo‘ladi va global o‘zgarishlar oqimida o‘z mustaqilligi yoki iqtisodiy qudratini yo‘qotadi. Aksincha, o‘z resurslarini to‘g‘ri baholay olgan, jahon bozoridagi tendensiyalarni oldindan bashorat qilgan va shunga mos ravishda milliy dasturlarni ishlab chiqqan davlatlar qisqa muddatda ulkan muvaffaqiyatlarga erishgan. Masalan, Singapur yoki Janubiy Koreya kabi davlatlarning iqtisodiy mo‘jizalari zamirida aynan davlat darajasidagi yuksak strategik rejalashtirish va uning qat’iy ijrosi yotadi. Shuning uchun ham har bir mamlakat hukumati kelajak avlodlar farovonligini ta’minlash uchun bunday konsepsiyalarni doimiy ravishda takomillashtirib boradi.
Shaxsiy Rivojlanish va Hayotiy Strategiya
Ushbu ulkan tushunchani faqat yirik korporatsiyalar yoki davlatlar miqyosida ko‘rish bir tomonlama yondashuv bo‘lur edi. Aslida, har bir alohida shaxsning hayoti ham muayyan darajada ushbu qoidalarga bo‘ysunadi. Inson o‘z oldiga maqsadlar qo‘yishi, kasbiy cho‘qqilarni ko‘zlashi, oilaviy farovonlikka intilishi yoki shaxsiy o‘sish yo‘lini belgilashi – bularning barchasi shaxsiy hayot strategik rejalashtirish asosini tashkil etadi. Hayotni oqimga qarab yashash emas, balki uni ongli ravishda boshqarish aynan mana shu konsepsiyaning shaxs darajasidagi ko‘rinishidir.
Shaxsiy hayotda tizimli yo‘nalishga ega bo‘lish insonni keraksiz vaqt va energiya yo‘qotishlaridan asraydi. Ko‘pincha odamlar o‘zlarining nima xohlayotganini aniq bilmasliklari sababli turli sohalarga urinib ko‘radilar, natijada esa charchoq va hafsala pir bo‘lishiga duch keladilar. Hayotiy rejalashtirish esa insonning o‘z qadriyatlarini, qiziqishlarini va kuchli tomonlarini anglashdan boshlanadi. Shundan so‘ng, u o‘zining uzoq muddatli maqsadlarini, masalan, qaysi kasb egasi bo‘lishi, qanday ko‘nikmalarni egallashi va qanday yutuqlarga erishishi kerakligini aniq belgilab oladi. Ushbu umumiy maqsadlar keyinchalik kichikroq taktik vazifalarga, ya’ni yillik, oylik va kunlik rejalarga bo‘linadi va bu insonning har bir kunini mazmunli va natijali qiladi.
Bundan tashqari, shaxsiy strategik rejalashtirish insonda stress va noaniqlikka nisbatan chidamlilikni shakllantiradi. Hayot doimo kutilmagan sovg‘alar, inqirozlar va qiyinchiliklarni taqdim etadi. Agar insonda aniq uzoq muddatli yo‘nalish bo‘lsa, u vaqtinchalik muvaffaqiyatsizliklardan tushkunlikka tushmaydi, balki ularni shunchaki o‘z yo‘lidagi navbatdagi to‘siq yoki yangi imkoniyat sifatida qabul qiladi. U o‘z rejasini vaziyatga qarab moslashtira oladi, lekin yakuniy maqsaddan voz kechmaydi. Shunday qilib, ushbu konsepsiya har bir kishiga o‘z taqdirining haqiqiy me’mori bo‘lish imkonini beradi va muvaffaqiyat ehtimolini keskin oshiradi.
Strategik Rejalashtirishning Asosiy Bosqichlari va Elementlari
Muvaffaqiyatli uzoq muddatli rejani shakllantirish shunchaki istaklar ro‘yxatini tuzish emas, balki chuqur ilmiy-amaliy ketma-ketlikni talab qiluvchi murakkab strategik rejalashtirish jarayonidir. Ushbu jarayon bir necha muhim bosqichlardan iborat bo‘lib, ularning har biri bir-birini to‘ldiradi va mantiqan davom ettiradi. Birinchi va eng asosiy qadam bu missiya va qarashni shakllantirishdir. Missiya – bu tashkilot yoki shaxsning ayni paytdagi mavjudlik asosi, uning jamiyatga keltiradigan foydasi va boshqalardan farqini ko‘rsatadi. Qarash esa kelajakdagi ideal holat, ya’ni uzoq muddatdan keyin erishilishi ko‘zda tutilgan cho‘qqining tasviridir. Bu ikki tushuncha butun harakatlar tizimiga ma’no va ilhom bag‘ishlaydi.
Ikkinchi bosqich esa ichki va tashqi muhitni har tomonlama diagnostika qilishdan iborat. Bu bosqichda mavjud barcha imkoniyatlar, moddiy va nomoddiy resurslar, xodimlarning salohiyati xolisona taftish qilinadi. Shu bilan birga, tashqi tomondan kelishi mumkin bo‘lgan xavflar va yangi paydo bo‘layotgan imkoniyatlar tahlil qilinadi. Faqatgina o‘zining haqiqiy kuchini va atrof-muhitdagi vaziyatni to‘g‘ri baholay olgan subyektgina real va amalga oshishi mumkin bo‘lgan rejalarni tuza oladi. Ushbu tahlillar asosida uchinchi bosqichga o‘tiladi, ya’ni aniq, o‘lchanadigan, erishsa bo‘ladigan, dolzarb va vaqt bilan chegaralangan strategik maqsadlar tizimi ishlab chiqiladi.
To‘rtinchi bosqich esa bevosita harakatlar strategiyasi muqobillarini yaratish va ulardan eng maqbulini tanlashni ko‘zda tutadi. Odatda, ko‘zlangan maqsadga erishishning bir nechta yo‘llari bo‘ladi. Strategik rejalashtirish jarayoni mutaxassislardan ushbu yo‘llarning har birining ijobiy va salbiy tomonlarini, iqtisodiy samaradorligini va tavakkalchilik darajasini hisoblab chiqishni talab qiladi. Eng yaxshi variant tanlangandan so‘ng, oxirgi va eng muhim bosqich – rejaning ijrosini ta’minlash va nazorat qilish jarayoni boshlanadi. Hatto eng mukammal yozilgan dastur ham agar u hayotga tatbiq etilmasa va doimiy monitoring qilinmasa, shunchaki qog‘oz bo‘lib qolaveradi. Shuning uchun qayta aloqa mexanizmlari orqali rejalarga zaruriy tuzatishlar kiritib boriladi.
Strategiya va Taktika O‘rtasidagi Farqlar
Ko‘pincha boshqaruv nazariyasi va amaliyotida ikki atama – strategiya va taktika tushunchalari o‘zaro chalkashtirib yuboriladi yoki ularga bir xil narsadek qaraladi. Vaholanki, ularning o‘rtasida juda ulkan, prinsipial farqlar mavjud bo‘lib, ularni to‘g‘ri ajratish boshqaruv samaradorligini ta’minlashning eng asosiy shartidir. Biz o‘rganayotgan asosiy tushuncha global savollarga javob beradi: «Biz qayerga boryapmiz?» va «Nima uchun aynan shu yo‘nalishni tanladik?». Taktika esa qisqa muddatli va lokal xarakterga ega bo‘lib, u «Ushbu nuqtaga yetib borish uchun aynan hozir qanday amaliy qadamlarni tashlashimiz kerak?» degan savolga javob izlaydi.
Taqqoslash uchun, global yo‘nalish har doim uzoq muddatga, odatda bir necha yildan o‘n yillargacha bo‘lgan davrga mo‘ljallangan bo‘ladi. Taktik harakatlar esa bir necha kun, hafta yoki oylar ichida amalga oshiriladigan, tezkor ravishda o‘zgartirilishi mumkin bo‘lgan tezkor choralar majmuidir. Agar tashqi muhitda kutilmagan o‘zgarish sodir bo‘lsa, masalan, bozorda yangi texnologiya paydo bo‘lsa yoki raqobatchi narxlarni tushirsa, kompaniya o‘z taktikasini darhol o‘zgartirishi mumkin va bu tabiiy hol. Biroq, umumiy strategik rejalashtirish yo‘nalishini tez-tez o‘zgartirish tashkilotni chuqur inqirozga va tarqoqlikka olib keladi. Global reja barqarorlik va izchillikni, taktik qadamlar esa moslashuvchanlik va tezkorlikni talab etadi.
Yana bir muhim farq qaror qabul qiluvchi shaxslarning darajasida ko‘rinadi. Global va uzoq muddatli yo‘nalishlarni belgilash har doim yuqori rahbariyatning, ya’ni davlat rahbarlari, kompaniya egalari yoki bosh ijrochi direktorlarning mutloq vakolati hisoblanadi. Taktik qarorlar esa ko‘proq o‘rta va quyi bog‘indagi menejerlar, ijrochilar tomonidan qabul qilinadi va hayotga tatbiq etiladi. Shuni yodda tutish kerakki, bu ikki tushuncha bir-biriga qarama-karshi emas, balki bir tanganing ikki tomonidir. Taktikasiz eng buyuk uzoq muddatli reja ham shunchaki amalga oshmaydigan orzuligicha qolib ketadi, strategiyasiz taktika esa shunchaki mag‘lubiyatdan oldingi shovqin-surondan iboratdir.
Tarixdagi va Zamonaviy Dunyodagi Mashhur Strategik Muvaffaqiyatlar
Insoniyat tarixi ushbu boshqaruv san’atining naqadar qudratli kuchga ega ekanligini isbotlovchi yorqin misollarga boy. Qadimgi dunyoda makedoniyalik Aleksandr o‘zining oz sonli qo‘shini bilan ulkan Fors imperiyasini aynan harbiy strategik rejalashtirish mahorati tufayli mag‘lub etgan edi. U har bir jang oldidan joyning relyefini, raqib qo‘shinlarining joylashuvini va psixologik holatini chuqur tahlil qilib, kutilmagan va hal qiluvchi zarbalarni bera olgan. Sharqda esa Buyuk Ipak yo‘lining shakllanishi va uning nazorat qilinishi o‘z davrining eng yirik geosiyosiy va iqtisodiy loyihasi bo‘lib, u qit’alarni birlashtiruvchi uzoq muddatli reja mahsuli edi. Amir Temur davlati ham nafaqat harbiy qudrati, balki davlat boshqaruvi, diplomatik aloqalar va savdo yo‘llarini xavfsiz saqlash borasidagi mukammal tizimi bilan ajralib turgan.
Zamonaviy biznes olamiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, bugungi global korporatsiyalarning muvaffaqiyati ortida ham aynan gumanitar va texnologik uzoqni ko‘ra bilish qobiliyati yotganini ko‘ramiz. Masalan, «Apple» kompaniyasining Stiv Jobs davridagi faoliyati strategik rejalashtirish darsliklariga kiritilgan. Kompaniya shunchaki telefon yoki kompyuter ishlab chiqarmadi, balki «App Store» va butun boshli raqamli ekotizimni yaratish orqali iste’molchilarning turmush tarzini o‘zgartirib yubordi. Bu esa ularga o‘n yilliklar davomida yuqori foyda va global yetakchilikni ta’minladi. Yana bir misol – «Amazon» kompaniyasi bo‘lib, uning asoschisi Jeff Bezos uzoq yillar davomida qisqa muddatli foyda olishdan voz kechib, topilgan barcha mablag‘larni infratuzilma va logistikani kengaytirishga yo‘naltirdi va yakunda dunyodagi eng yirik elektron tijorat imperiyasini qurdi.
Davlatlar miqyosida esa XX asrning ikkinchi yarmida amalga oshirilgan «Marshall rejasi» Yevropani Ikkinchi jahon urushi vayronagarchiliklaridan so‘ng qayta tiklashning eng muvaffaqiyatli namunasi hisoblanadi. AQSh tomonidan taklif etilgan ushbu dastur nafaqat moliyaviy yordam berishni, balki Yevropa davlatlarining iqtisodiyotlarini o‘zaro integratsiya qilish va demokratik institutlarni mustahkamshni ko‘zda tutgan edi. Buning natijasida bugungi taraqqiy etgan G‘arb dunyosining iqtisodiy poydevori yaratildi. Ushbu misollarning barchasi shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri belgilangan maqsadlar va ularga erishish yo‘lidagi izchil harakatlar har qanday murakkab vaziyatda ham g‘alabani ta’minlaydi.
Strategik Fikrlashni Qanday Rivojlantirish Mumkin
Uzoq muddatli rejalarni tuzish va ularni muvaffaqiyatli amalga oshirish qobiliyati insonga shunchaki tug‘ma talant sifatida berilmaydi. Bu – muntazam mehnat, o‘qib-o‘rganish va amaliyot natijasida shakllanadigan va rivojlantirilishi mumkin bo‘lgan o‘ziga xos mahoratdir. Strategik fikrlash qobiliyatiga ega bo‘lgan insonlar voqea va hodisalarga yuqoridan, kengroq kontekstda qarashni biladilar va har bir qarorning uzoq muddatli oqibatlarini oldindan ko‘ra oladilar. Bunday tafakkurni shakllantirish uchun inson avvalo o‘z fikrlash doirasini kengaytirishi, turli sohalardagi bilimlarni egallashi lozim. Chunki eng yaxshi g‘oyalar ko‘pincha turli fanlar va sohalarning kesishmasida paydo bo‘ladi.
Strategik fikrlashni rivojlantirishning muhim shartlaridan biri bu sabab-oqibat aloqalarini tahlil qilish odatini shakllantirishdir. Biror bir voqea sodir bo‘lganda yoki qaror qabul qilinayotganda, shunchaki uning tashqi ko‘rinishi bilan cheklanib qolmay, «Bu nima uchun sodir bo‘ldi?», «Buning natijasida besh yoki o‘n yildan keyin nimalar o‘zgaradi?» degan savollarni muntazam ravishda berish kerak. Bu odat insonga yuzaki tendensiyalardan chalg‘imasdan, masalaning tub mohiyatini ko‘rishga yordam beradi. Shuningdek, turli xil muqobil ssenariylarni o‘ylab ko‘rish, ya’ni «Agar voqealar biz kutgandek rivojlanmasa, nima qilamiz?» degan savol ustida bosh qotirish ham rejalashtirish moslashuvchanligini oshiradi.
Bundan tashqari, tanqidiy fikrlash va o‘z xatolaridan xulosa chiqara bilish ham ushbu mahoratning ajralmas qismidir. Ko‘p odamlar o‘zlarining dastlabki g‘oyalariga qattiq bog‘lanib qoladilar va hayot ularning noto‘g‘ri ekanligini ko‘rsatganda ham buni tan olgisi kelmaydi. Strategik fikrlovchi shaxs esa har doim yangi ma’lumotlar va faktlar asosida o‘z qarashlarini qayta ko‘rib chiqishga tayyor turadi. U o‘zining zaif tomonlarini tan oladi va ularni kuchaytirish yo‘llarini izlaydi. Kitob mutolaasi, ayniqsa tarixiy asarlar, memuarlar, falsafa va iqtisodiyotga oid adabiyotlarni o‘qish, shuningdek, shaxmat kabi intellektual oyinlar bilan shug‘ullanish ham ushbu yuksak tafakkur darajasiga erishishda bebahor yordamchi hisoblanadi.
0 Comments