Toshkent ko’chalarida tonggi tirbandlikni qanchalik yaxshi bilasiz? O’zingizni har kuni shu qatnovning bir qismi sifatida his qilasizmi? Men ham shundayman. Har safar mashinamni haydab, ishga ketayotganimda, ko’chalarimizdagi tartib-intizom haqida o’ylab qolaman. Ba’zan o’zimni shunchaki yo’lovchi emas, balki shu yo’lning bir qismi, uni yanada xavfsizroq va qulayroq qilishga mas’ul shaxsdek his qilaman. Axir, yo’l harakati qoidalari shunchaki yozilgan qog’oz emas-ku, ular bizning hayotimizni saqlab qoluvchi muhim mexanizm.
Tezlikka e’tibor: Faqat raqam emas, balki mas’uliyat
Ko’pincha haydovchilar orasida «tezroq borib olsam bo’ldi» degan fikrni eshitish mumkin. Lekin bu qanchalik to’g’ri? Yo’l harakati qoidalarida belgilangan tezlik chegaralari bejirim emas. Quruq qonun emas, balki bu bizning va boshqalarning xavfsizligi uchun qo’yilgan talab. Masalan, shaharda 100 km/soat tezlikda ketayotgan mashina bilan 50 km/soat tezlikda ketayotgan mashina o’rtasidagi farqni tasavvur qiling. Biror noxush vaziyat yuzaga kelsa, tezlik qancha yuqori bo’lsa, to’xtash masofasi ham shunchalik ortadi. Bu degani, to’satdan paydo bo’lgan to’siqqa reaksiya qilish va to’xtash uchun imkoniyat kamayadi. O’tgan yili yo’llarda sodir bo’lgan aksariyat jiddiy avariyalar aynan tezlikni oshirish oqibatida yuz berganini eslash kifoya.
Shuni ham unutmaslik kerakki, yo’lning holati, ob-havo sharoiti va tirbandlik ham tezlikni me’yorlashtirishga ta’sir qilishi kerak. Yomg’irli kunda yoki tuman paytida tezlikni pasaytirmaslik, bu o’zini xavf-xatarga duchor qilish bilan barobar. Ba’zan haydovchilar o’zini poyga ishtirokchisi sifatida ko’radi-yu, lekin bu yerda g’alaba qozonishning keragi yo’q, muhimi hamma sog’-salomat uyiga yetib olishi.
Yo’l chiziqlari va belgilar: Ko’zimizni ochadigan yo’ldoshlar
Yo’l chiziqlari va yo’l belgilari bizning yo’ldagi ko’zimiz va qulog’imiz desam, mubolag’a bo’lmaydi. Ular yo’lni to’g’ri tushunishimizga, qayerga borishimizni bilishimizga va xavfli vaziyatlardan saqlanishimizga yordam beradi. Qizil chiziqni bosib o’tish qanchalik xavfli ekanligini bilamiz-ku, nega ba’zan shoshqaloqlikda bunga yo’l qo’yamiz? Yo’l belgilariga, ayniqsa, «Bosh yo’l», «Yo’l bering» yoki «To’xtash taqiqlangan» kabi belgilariga be’tiborlik ko’plab muammolarga sabab bo’lishi mumkin.
Bir misol keltiray: chorrahaga yaqinlashayotganimizda, agar biz «Yo’l bering» belgisini ko’rsak, demak, bizdan keyin kelayotgan transport vositalariga yo’l berishimiz shart. Ba’zan haydovchilar bu belgini ko’rmay qolishadi yoki e’tibor bermaydi. Natijada, to’satdan paydo bo’lgan mashina bilan to’qnashuv yuz berishi mumkin. Yoki «To’xtash taqiqlangan» belgisining ostiga mashinani qo’yib qo’ysak, bu nafaqat boshqa haydovchilarga, balki piyodalarga ham noqulaylik tug’diradi, tirbandlikni yanada kuchaytiradi.
Shaxsiy tajribamdan aytay, bir marta belgi bilan ko’rsatilgan yo’nalish bo’yicha burilmoqchi bo’lganman, lekin oldindagi mashina to’satdan o’z yo’nalishini o’zgartirdi. Agar men yo’l belgisiga qat’iy amal qilmasdan, oldimdagi mashinaning harakatini kuzatib borganimda, balki hodisa yuz berishi mumkin edi. Demak, yo’l belgilari va chiziqlariga e’tibor berish nafaqat qonun talabi, balki o’zimizni himoya qilish usuli hamdir.
Piyodalar va ularga hurmat: Yo’l faqat mashinalar uchun emas
Bugungi kunda ko’plab shaharlarimizda piyodalar o’tish joylari ko’paygan. Bu juda yaxshi. Lekin bu joylarda ham ba’zan haydovchilarning e’tiborsizligi yoki shoshqaloqligi tufayli noxush vaziyatlar yuzaga keladi. Siz ham ko’rgansiz, piyodalar o’tish joyiga yaqinlashganda haydovchilar sekinlashmaydi, hatto tezlikni oshirib ham o’tib ketadi. Bu juda achinarli holat. Axir, piyoda, ayniqsa, bola yoki keksalar uchun yo’lni kesib o’tish qanchalik qiyinligini tasavvur qiling.
Yana bir jihat, tungi vaqtlarda yoki yomon ko’rinish sharoitida piyodalarning ko’rinishini ta’minlash. Agar piyodada yorug’lik qaytaruvchi elementlar bo’lmasa, uni ko’rish qiyinlashadi. Haydovchilar bu holatni hisobga olib, harakatlanishlari kerak. Yo’l harakati qoidalari piyodalarga ustunlik berishni talab qiladi va bu talabni bajarish burchimiz.
O’zim ham ba’zan piyoda sifatida yo’lni kesib o’tayotganimda, mashinalarning qanday qilib yaqin kelib qolganini ko’rib, yuragim hapriqadi. Bu holatda biz, haydovchilar, yanada ehtiyotkor bo’lishimiz lozim. Har bir piyoda — kimningdir ota-onasi, farzandi yoki yaqini. Ularning xavfsizligi bizning qo’limizda.
Haydovchi odobi: Faqat qonun emas, balki madaniyat ham
Yo’l harakati qoidalari qat’iy mexanizm bo’lsa, haydovchi odobi bu mexanizmga insoniylik baxsh etadi. Bu faqat qonun-qoidalarga amal qilish bilan cheklanmaydi. Boshqa haydovchilarga, ayniqsa, tajribasiz yoki yosh haydovchilarga nisbatan sabr-toqatli bo’lish, to’satdan yo’lni kesib o’tmoqchi bo’lgan mashinaga imkon berish, ortiqcha signallardan foydalanmaslik — bularning hammasi haydovchi madaniyatining bir qismidir. Bu kichik harakatlar yo’llardagi umumiy muhitni yaxshilaydi.
Ko’pincha haydovchilar o’zaro «agressivlik»ni namoyon etishadi. Bu esa vaziyatni yanada murakkablashtiradi. Bir-birimizga yo’l berish, tushunish va hurmat qilish orqali biz yo’llarni barchamiz uchun qulayroq joyga aylantiramiz. Unutmang, har birimiz bir vaqtning o’zida ham haydovchi, ham yo’lovchi, ham piyoda bo’lishimiz mumkin. Shunday ekan, o’zingizga qanday muomalani xohlasangiz, boshqalarga ham shunday muomala qiling. Yo’ldagi har bir kunimiz xavfsiz va farovon o’tsin!
0 Comments