Ko’klamning ilk kunlarida, tabiat uyg’onayotgan pallada, yuragimizda ham o’zgacha bir shijoat, yangilanish hissi paydo bo’ladi. Xuddi shu paytda, ko’pchiligimizni Navro’z bayramiga bo’lgan intizorlik egallaydi. O’zbekistonning har bir shahri, qishlog’ida, hatto Toshkentning eng zamonaviy ko’chalarida ham bu bayramning o’ziga xos sehr-jodu bor. Qarangki, necha ming yillardan beri o’zgarmay, bizga meros bo’lib kelayotgan bu go’zal an’analar bugungi kunda ham o’z qadrini yo’qotmagan.
Qadimiy ildizlar, yangi hayot
Navro’z – bu shunchaki bahorning kirib kelgani, kunlarning uzoqayotgani bilan bog’liq bayram emas. Bu tabiatning uyg’onishi, yangi hayotning boshlanishi ramzi. Ajdodlarimiz bu kunni juda katta tantanavorlik bilan kutib olishgan. Dastlabki ma’lumotlarga qaraganda, Navro’z qariyb 3000-5000 yil avval paydo bo’lgan, deyiladi. Tasavvur qiling, qancha-qancha avlodlar bu bayramni bizdan oldin nishonlashgan!
O’sha qadim zamonlarda, odamlar tabiatning o’zgarishlariga juda bog’liq bo’lgan. Yomg’ir yog’ishi, quyosh nurining ko’payishi, hosildorlik – bularning hammasi hayot uchun muhim edi. Shuning uchun ham Navro’zni, ya’ni yangi kunni, yangi boshlanishni katta shodiyona bilan kutib olishgan. Olov yoqish, tozalanish, yangi kiyimlar kiyish kabi urf-odatlar aynan shu davrlarga borib taqaladi. Olov – bu poklanish, yomonliklardan xalos bo’lish timsoli bo’lgan. Xo’sh, bugun ham biz o’zimizni har yili shu ruhda poklab, yangilashga intilmaymizmi?
Sanasayli va sumalak: dasturxonning bezaklari
Navro’z deganda ko’z o’ngimizda gavdalanadigan eng birinchi narsa – bu albatta dasturxon. Har bir oilada, har bir mahallada bu kunlarda dasturxonlar to’kin bo’ladi. Lekin Navro’zning o’ziga xos taomlari ham bor. Eng muhimi – sumalak! Bu taomni tayyorlash jarayoni o’zi bir katta bayram. Bir necha kun davomida, ko’pchilik bo’lib, navbatma-navbat o’choq boshida turib, doim aralashtirib pishiriladi. Bu jarayon hamjihatlik, ahillikni yanada mustahkamlaydi. Sumalakning shirin ta’mi, uning ichiga qo’shilgan no’xat, bug’doy, yog’ va albatta, mehr – bularning bari uni shunchalik maxsus qiladi.
Yana bir muhim taom – xolis (yoki xalisa). Bu ham bug’doy va go’shtdan tayyorlanadigan, uzoq vaqt pishiriladigan mazali taom. Shuningdek, ko’k somsa, ko’k chuchvara, turli xil ko’katlardan tayyorlangan salatlar ham dasturxonga ko’rk bag’ishlaydi. Qishdan qolgan quruq mevalar, yangi chiqqan ko’katlar – hammasi bir joyda jam bo’lib, tabiatning ne’matlarini yodga soladi. Shunchaki bir taom emas, balki bu – qadimiy urf-odatlarning, o’zbekchilikning, mehr-oqibatning, dasturxon atrofida jam bo’lishning o’ziga xos ifodasi.
Qo’shiqlar, raqslar va tomoshalar
Navro’z bayrami faqat dasturxon bilan cheklanib qolmaydi, albatta. Ko’chalarda, maydonlarda, xonadonlarda ham shodiyona hukm suradi. Odamlar yangi, chiroyli kiyimlarini kiyib, bir-birlarini tabriklashadi. Bolalar uchun esa bu kunlar yanada maroqli. Turli-tuman o’yinlar, tomoshalar, xususan, polvonlar kurash olib boradi. Ayol-qizlar qo’shiqlar aytib, raqsga tushishadi. O’zbekistonning har bir hududida Navro’zning o’ziga xos milliy o’yinlari va an’analari mavjud. Masalan, ayrim joylarda «Uloq» o’yini o’tkazilsa, boshqa joylarda turli sahna ko’rinishlari namoyish etiladi. Bu – o’z madaniyatimizni, o’zligimizni ko’rsatishning eng yaxshi yo’llaridan biri.
Bugungi kunda ham, hatto eng zamonaviy konsert zallarida ham, an’anaviy kuy-qo’shiqlar yangrab turadi. Yoshlar ham o’zbek milliy musiqa asboblarida chalishni, qo’shiqlar aytishni o’rganmoqda. Bu – juda quvonarli holat. Chunki milliy qadriyatlarni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish har birimizning burchimiz. Navro’z shularning barchasini bir joyga jamlab, bizni yanada yaqinlashtiradi.
Zamonaviy dunyoda Navro’z
Zamonaviylashib borayotgan dunyoda Navro’zning o’rni qanday? Ko’rinishidan, balki ba’zi joylarda an’analar biroz o’zgargandek tuyulishi mumkin. Masalan, ko’p qavatli uylarda yashovchilar uchun olov yoqish imkoni bo’lmasligi mumkin. Yoki sumalakni tayyorlash jarayoni ba’zi oilalar uchun ancha mehnat talab qilishi mumkin. Ammo, mana shu o’zgarishlarga qaramay, Navro’zning asosiy mohiyati, uning ruhini yo’qotmaganiga guvoh bo’lamiz. Oila davrasida birga yig’ilish, mehr-shafqat ulashish, yaxshi niyatlar qilish – bularning hammasi o’sha qadimiy an’analarning davomi.
Bugungi kunda, hatto chet ellarda yashayotgan o’zbekistonliklar ham Navro’zni katta shodu-xurramlik bilan nishonlashadi. Bu – o’z Vatanidan uzoqda bo’lsa-da, o’z milliy qadriyatlarini unutmaslik, ularni qadrlash demakdir. Axir, har birimizni bir-birimizga bog’lab turgan eng kuchli rishta – bu madaniyatimiz, urf-odatlarimiz emasmi? Navro’z ham mana shunday rishtalarni yanada mustahkamlaydigan, qalbimizni bahor nafasi bilan to’ldiradigan ulug’ ayyomdir. Kelgusi yilgi Navro’zga qadar barchamizga sihat-salomatlik, xonadonlarga fayzu baraka tilayman!
0 Comments