Hozirgina derazamizdan qaradim, daraxtlar allaqachon kurtak yozibdi, qushlar shodon sayrashyapti. Esingizdami, qishning sovuq kunlari qanday tez o’tib ketganini? Bahorning ilk nafasi bilan birga bizni Navro’zdek aziz va qadimgi bayram kutib oladi. Qani endi, birgalikda bu buyuk kunning sehriga sho’ng’ib ko’raylik. Navro’z – bu shunchaki kun emas, bu tabiatning uyg’onishi, yangilanish va umid ramzi.
Navro’zning Ajdodlarimiz Uchun Ma’nosi
Navro’zning tarixi ming yillarga borib taqaladi. Ajdodlarimiz uchun bu kun nafaqat yangi yil boshlanishi, balki tabiat bilan uyg’unlik, hosildorlik va farovonlik tilaklarini ifodalagan. Qadimgi Sharq xalqlari, xususan, bizning ajdodlarimiz Navro’zni juda katta tantanalar bilan kutib olishgan. Ular bu kunni yer haydash, urug’ sepish kabi dehqonchilik ishlarining boshlanishi sifatida qabul qilishgan. Qishning qahratonidan so’ng, tabiatning jonlanishi hammaga cheksiz quvonch bag’ishlagan.
Navro’zning eng muhim va ko’p tilga olinadigan an’analaridan biri – bu albatta, sumalak. Kimdir sumalak pishirish jarayonini eslab, uni tayyorlashdagi mashaqqatni, lekin birgalikda ishlashdan topiladigan zavqni o’ylasa kerak. Bir chelak un, bir chelak suv, bir chelak ham mayiz… Lekin aslida bu shunchaki ingredientlar emas, balki hamjihatlik, mehnat va kelgusi yilning shirin bo’lishi tilagining timsoli. Kechayu kunduz navbatma-navbat olovga qarash, doim aralashtirib turish… Bu jarayonning o’zi bir bayram, bir marosim.
Men eslayman, bolaligimda sumalak pishirilayotgan hovliga borishni juda yaxshi ko’rardim. Hamma bir-biri bilan kulishib, hazillashib, bir-ikki soatdan keyin o’z navbatini kutib turardi. Eng qizig’i, har bir oila o’zining maxsus usulini, sirini saqlardi. Kimdir unni qanday tayyorlashini, kimdir mayizni qanday tanlashini aytardi. Bu an’analar aslida oilaviy qadriyatlarni, bir-biriga bo’lgan hurmatni yanada mustahkamlaydi.
Bugungi Navro’z: An’analar va Zamonaviy Talqin
Bugungi kunda Navro’z bayrami o’zining qadimiy mohiyatini saqlagan holda, yangi zamonaviy tus olgan. Ayniqsa, mustaqillik yillarida bu bayramning ahamiyati yanada ortdi. Hukumat tomonidan rasmiy bayram sifatida e’tirof etilishi, keng ko’lamda nishonlanishi xalqimizning o’z madaniyatiga bo’lgan hurmatini ko’rsatadi. Har yili 21-mart kuni butun O’zbekiston bo’ylab tantanalar boshlanadi.
Shaharlarimizning markaziy maydonlarida katta-katta sahnalar quriladi. O’zbekistonning turli hududlaridan kelgan san’atkorlar, xalq jamoalari o’z chiqishlari bilan bayramga yanada ko’rk bag’ishlaydi. Milliy musiqa, raqslar, teatr tomoshalari, qo’g’irchoqbozlik – bularning hammasi tomoshabinlarga katta zavq bag’ishlaydi. Eng muhimi, bu tadbirlarda barcha yoshdagi insonlar faol ishtirok etadi. Bolalar uchun maxsus o’yinlar, musobaqalar tashkil etiladi. Kattalar esa bir-birlari bilan ko’rishib, ahvol so’rashadi, samimiy suhbatlar qurishadi.
Mahallalarda ham Navro’z kayfiyati hukm suradi. Ko’pchilik o’z hovlilarida, ko’chalarda kichik sayllar uyushtiradi. Bolalar uchun uloq-cho’p, kurash kabi milliy sport turlari bo’yicha musobaqalar o’tkaziladi. Qishloqlarda esa, an’anaga sodiq qolgan holda, ko’pchilik o’z bog’larida, dalalarida dasturxon yozib, oila a’zolari, qo’ni-qo’shnilar bilan birgalikda bayramni nishonlaydi. Bu yerda ham sumalak, ham halim kabi milliy taomlar tortiladi. Bu holat, shubhasiz, bizning madaniyatimizning, urf-odatlarimizning naqadar boyligidan dalolat beradi.
O’zbekiston Bo’ylab Navro’z Sayllari
Navro’zning eng yorqin ramzlaridan biri – bu ko’kalamzorlashtirish va obodonlashtirish. Har yili Navro’z arafasida odamlar ko’chalarga, xiyobonlarga, o’z hovlilariga daraxtlar ekishadi. Bu – yangi hayot, yangi umid va kelajakka ishonch ramzi. Yosh avlodga ona-Vatanga mehrni, tabiatga ehtiyotkorona munosabatni o’rgatishning eng yaxshi yo’llaridan biri shu, deb o’ylayman. Birgalikda ekilgan har bir ko’chat, kelajakda shinam soyabon, toza havo bo’lib qaytadi.
Bayram dasturxonining to’kinligi ham Navro’zning ajralmas qismidir. Ko’p hollarda, aynan Navro’zda dasturxonga tortiladigan taomlar ko’proq bo’ladi. Sumalakdan tashqari, halim, ko’k somsa, turli xil ko’katli taomlar, shirinliklar… Har bir hududning o’ziga xos taomlari bo’ladi. Masalan, Farg’onada ko’k somsa, Toshkentda esa palovning o’ziga xos navlari tayyorlanishi mumkin. Bu taomlarning tayyorlanish jarayoni ham ko’pincha oilaviy marosimga aylanadi. Ayollar birgalikda ovqat pishiradi, erkaklar esa dasturxon tuzashga yordam beradi.
Navro’z – Kelajakka Ulanish Timsoli
Navro’z bayrami bizga ajdodlarimizdan meros bo’lib qolgan bebaho boylikdir. Bu bayram nafaqat o’tmishimiz bilan bog’lanishimizga, balki kelajakka umid bilan qarashimizga undaydi. Tabiatning uyg’onishi, yangi kunning boshlanishi bizga har bir yangi boshlanishda imkoniyat borligini eslatadi. Shuning uchun ham Navro’zni shunchalik sevamiz, shunchalik katta shodiyona bilan kutib olamiz. Bu bayramda bir-birimizga tilaklar bildiramiz, mehr-oqibatimizni mustahkamlaymiz. Qani endi, kelgusi Navro’zlargacha ham ushbu ezgu tilaklar, mehr-oqibat va hamjihatlik bizni tark etmasin!
0 Comments