Biror chet elga safar qilsangiz, ko’pincha yangi taomlarni tatib ko’rish, tarixiy joylarni tomosha qilishdan tashqari, mahalliy xalqning o’ziga xos urf-odatlarini o’rganish ham qiziqarli bo’ladi. Lekin ba’zi odatlar shunchalik g’alati va tushunarsiz bo’ladiki, kishi beixtiyor «Nega aynan shunday?» deb hayron qoladi. Men ham ko’p sayohat qilganman, lekin hali ham ba’zi madaniyatlarning o’ziga xos jihatlari meni lol qoldiradi. Bugun siz bilan dunyoning turli burchaklaridan to’plangan eng g’alati va unutilmas urf-odatlardan ba’zilarini baham ko’rmoqchiman. Tayyormisiz?
O’liklar bilan birga yashash: Madagaskar xalqi va Famadixana marosimi
Tasavvur qiling, yaqinlaringiz vafot etgan. Siz ularni yerdan olib chiqqaningizda, ularning jasadi bilan suhbatlashsangiz, raqs tushsangiz va keyin yana ko’mib qo’ysangiz? Bu bizga g’alati tuyilishi mumkin, lekin Madagaskarning ba’zi hududlarida, ayniqsa Merina xalqi orasida Famadixana, ya’ni «suyaklar aylanishi» degan marosim bor. Bu an’ana taxminan 1000 yillik tarixga ega va bu marosimda odamlar o’z ajdodlarining suyaklarini qabrlaridan olib chiqib, yangi matolarga o’rab, oila a’zolari bilan birga raqsga tushishadi. Keyin esa yana qabrga qaytarib qo’yishadi. Bu marosim nafaqat o’lganlarni hurmatlash, balki ularni tiriklar dunyosiga bir muddat qaytarish, ulardan maslahat so’rash va oila rishtalarini mustahkamlash ramziy ma’nosini ham anglatadi. Bu marosim har 5-7 yilda bir marta o’tkaziladi va unda yuzlab odamlar ishtirok etadi. Eng qizig’i, bu marosimda ko’pincha jonli musiqa yangrab turadi va hatto ziyofat uyushtiriladi. Bizning madaniyatimizda o’likni eslash, qabrini ziyorat qilish odat bo’lsa-da, bunday yaqin aloqada bo’lish, jasadi bilan raqs tushish biz uchun juda g’ayrioddiy.
Xitoyning qiziq an’analari: Qiz uzatish va tug’ilgan kunlar
Xitoyda ham ko’p qiziqarli urf-odatlar bor. Masalan, ba’zi hududlarda qiz uzatish marosimlari juda g’alati bo’lishi mumkin. Bir paytlar, ayniqsa qishloq joylarida, kelin tanlashda qizning yig’lay olish qobiliyati muhim hisoblangan. Yangshou shahrida esa, qiz turmushga chiqishidan bir oy oldin har kuni yig’lashni boshlagan. Ikkinchi haftada onasi ham unga qo’shilib yig’lagan. Uchinchi haftada buvisining navbati kelgan. To’rtinchi haftada esa oilaning barcha ayollari birgalikda yig’lagan. Bu «yig’lash marosimi» deb ataladi va bu kelinning qayg’usini emas, balki oiladan ajralayotganidan xursandligini va kelajakdagi hayotiga tayyorligini ko’rsatgan. G’alati, shunday emasmi? Yana bir qiziq an’ana, tug’ilgan kunlar bilan bog’liq. Xitoyda, ayniqsa qadimda, odamlar o’z tug’ilgan kunlarini undan-da ko’proq nishonlashgan, chunki bu kunni ularning hayotiga qo’shilgan yana bir yil deb bilishgan. Lekin hozirgi kunda ham ba’zi joylarda, 60 yoshdan oshgan insonlarning tug’ilgan kunlari juda tantanavor nishonlanadi. Ularga uzoq umr tilashadi va bu kunni katta oilaviy yig’inlar bilan o’tkazishadi. Qizil rangning ahamiyati ham kattadir, chunki u omad va baxt ramzi hisoblanadi.
G’arbiy Afrikada hayotning qadr-qimmati: Dani xalqining urf-odatlari
G’arbiy Afrikadagi Dani xalqi o’zining hayotga bo’lgan munosabati bilan ajralib turadi. Ularning madaniyatida o’lim va tirikchilik o’rtasidagi chegaralar ba’zan noaniq ko’rinadi. Masalan, Dani xalqi orasida «Bori» nomli marosim bor. Bu marosimda yosh yigitlar o’zlarining erkaklikka o’tishlarini, ya’ni voyaga yetishlarini nishonlashadi. Bu marosimning o’ziga xos jihati shundaki, unda yosh yigitlar bir muddat o’z jamoalaridan ajralib, yovvoyi tabiatda yolg’iz yashashlari kerak bo’ladi. Bu davr mobaynida ular ov qilish, o’simliklarni tanlash va o’zlarini himoya qilishni o’rganadilar. Bu ularni kelajakda oila boshlig’i va jamiyat a’zosi sifatida tayyorlaydi. Ammo, menimcha, eng g’alati va bir vaqtning o’zida ta’sirchan jihati shundaki, Dani xalqi o’z o’liklarini juda hurmat qilishadi va ularning ruhlari bilan aloqada bo’lishga ishonishadi. Ba’zi hollarda, ular o’z ajdodlarining suyaklarini uyda saqlashadi va ularga atab maxsus ibodatxona qurishadi. Bu ularning ajdodlarga bo’lgan cheksiz hurmatini va ularning hayotida doimiy mavjudligini ko’rsatadi. Bu biz uchun juda g’ayrioddiy, lekin ularning hayot falsafasining bir qismi.
Yangi Zelandiyaning Maori madaniyati: Haka raqsi va Hongi salomi
Yangi Zelandiyaning Maori xalqi o’zining boy madaniyati va an’analari bilan dunyoga tanilgan. Ularning eng mashhur urf-odatlardan biri bu «Haka» raqsi. Bu Haka nafaqat sport musobaqalarida, balki turli tantanalar va marosimlarda ham ijro etiladi. Haka – bu kuch, jasorat va birlikni ifodalovchi raqs bo’lib, unda qatnashchilar o’zlarini maxsus harakatlar, qichqiriqlar va yuz ifodalari bilan ifodalaydilar. Haka ijro etilayotganda, uning energiya va ta’sirini his qilish mumkin. Bu raqsni ko’rganda, siz ham beixtiyor hayajonga tushasiz. Yana bir qiziq an’ana bu «Hongi» deb nomlangan salomlashish usuli. Hongi – bu ikki kishining peshanalarini va burunlarini bir-biriga tegizib, bir nafas olishni almashishdir. Bu salomlashuv orqali ular bir-birining hayotiy nafasini baham ko’rishadi va bu do’stlik, hurmat va tenglik ramzi hisoblanadi. Bu tasavvur qilib bo’lmas darajada yaqin va samimiy munosabatni ko’rsatadi. Menimcha, bunday salomlashuv bizning madaniyatimizda kam uchraydi va bu juda o’ziga xos.
Dunyo haqiqatan ham turfa va mo»jizaga boy. Har bir madaniyatning o’ziga xos urf-odatlari, qadriyatlari bor. Ba’zilari bizga g’alati tuyulsa-da, ular o’sha xalq uchun muhim ma’noga ega. Eng muhimi, biz boshqa madaniyatlarga hurmat bilan qarashimiz va ularni tushunishga harakat qilishimiz kerak. Balki, ularning ba’zi urf-odatlari bizga ham yangi bir dunyoqarashni ochib berar.
0 Comments