Ko’chalar gullarga burkangan, havo bahor nafasi bilan to’yingan. Qishning sovuq kunlari ortda qolib, tabiat uyg’onish arafasida. Mana shu go’zal pallada, ko’pchiligimizning ko’nglimizda ham o’ziga xos bir bayramona kayfiyat paydo bo’ladi. Bu — Navro’z. Lekin necha yuz yillardan beri nishonlanib kelayotgan bu buyuk bayramning asl mohiyati nimada? Uning qadimiy ildizlari bugungi kunimizga qadar qanday yetib kelgan?
Qadimiy ildizlar va buyuk ma’nolar
Navro’z nafaqat yangi yilning boshlanishi, balki tabiatning jonlanishi, yasharish va yangilanish bayrami. Tarixiy manbalarga ko’ra, Navro’z ming yillar avval, qadimiy Eron davlatlarida, xususan, Baqtriya, So’g’diyona kabi o’lkalarda paydo bo’lgan. Bu bayramning kelib chiqishi Zardushtiylik dini bilan bog’liq bo’lib, quyoshning nuridan, uni ulug’lashdan boshlangan.
Axir, o’ylab ko’ring: qishning qorong’u, sovuq kunlaridan so’ng, quyoshning har kungi nur sochib, kunlarning uzoqlashib borishi, tabiatning asta-sekin jonlanishi qanday katta quvonch baxsh etgan! Odamlar tabiat bilan birga uyg’onib, yangi hayotga, yangi umidlarga qadam qo’ygan. Shuning uchun ham Navro’z faqat bir kunlik bayram emas, balki tabiat bilan insonning hamnafsligini, uning uyg’onishini ifodalovchi chuqur ma’noli, qadimiy urf-odatdir.
Bizning ajdodlarimiz Navro’zni juda katta tantana bilan kutib olishgan. Bu kunlarda uy-joylar tozalanib, yangi kiyimlar tayyorlangan. Eng muhimi esa, dasturxonlarning to’kin-sochin bo’lishi edi. Ha, albatta, ko’pchiligimiz Navro’z deganda, avvalo, sumalak, ko’k somsa, halim kabi taomlarni o’ylaymiz. Bu taomlar nafaqat mazali, balki o’zida qadimiy urf-odatlarni, umid va ezgulik tilaklarini mujassam etgan.
Sumalak — bahorning shirin timsoli
Sumalak tayyorlash — bu alohida bir marosim. Bir necha soat davomida, ko’pincha tunu-kun davom etadigan bu jarayon, nafaqat oila a’zolarini, balki qo’ni-qo’shnilarni, do’stlarni ham bir joyga to’playdi. Katta-katta qozonlarda pishirilayotgan sumalak atrofida to’plangan odamlarning suhbatlari, kulgu-yu, quvonchlari, kelgusi yilning omadli, fayzli bo’lishi haqidagi ezgu tilaklar — bularning bari Navro’zning sehrini yanada oshiradi.
Men o’zim ham bir necha bor sumalak pishirish jarayonida ishtirok etganman. O’sha paytlarda, ayniqsa, bolaligimda, bu jarayon menga juda katta zavq bag’ishlagan. Qozon atrofida navbatma-navbat turib, uni aralashtirish, har safar qozonning tagiga olmasligi uchun ehtiyot bo’lish — bu hammasi bir yoqimtoy xotiraga aylangan. Va albatta, pishib chiqqan, shirin sumalakning ta’mi… uni hech qanday boshqa shirinlik bilan qiyoslab bo’lmaydi. Bu ta’m, bu lazzat — bu aslida ko’p mehnat, ko’p umid va ko’p ezgu tilaklarning uyg’unlashgan natijasidir.
Sumalakning har bir donasida bahorning shirinligi, yangi hayotning umidi mujassam. Uni pishirishdagi har bir harakat, har bir aralashtirish — bu kelgusi yilning unumdor, baxtli bo’lishi uchun qilinayotgan bir ibodatdek tuyuladi.
Bugungi Navro’z: An’analar va zamonaviy ruh
Hozirgi kunda Navro’z bayrami O’zbekistonda eng katta va eng sevimli bayramlardan biri hisoblanadi. Davlat miqyosida katta-katta bayram tadbirlari, konsertlar, tomoshalar uyushtiriladi. Shaharlarda, qishloqlarda sayillar tashkil etiladi. Xalq o’yinlari, milliy kurash musobaqalari o’tkaziladi. Bu, albatta, quvonarli hol.
Lekin ba’zan o’ylaymanki, mana shu katta-katta tadbirlar orasida, qadimiy Navro’zning asl mohiyati, uning sokin, oilaviy ruhini yo’qotib qo’ymayapmizmi? Albatta, bayramni keng nishonlash, xalqni bir joyga to’plash yaxshi. Lekin, menimcha, eng muhimi — bu bayramning oila davrasida, yaqinlar bilan birga, samimiy muhitda nishonlanishi. Ko’pchilik sumalak pishirishni yo’qotib qo’ydi, yoki uni do’konlardan xarid qilishga o’rganib qoldi. Bu, albatta, zamon talabi, vaqtning kamligi bilan bog’liq bo’lishi mumkin. Biroq, o’sha qozon atrofida to’planish, birgalikda harakat qilish, bir-biriga yordam berish — bu oddiygina jarayon emas, bu bizni bir-birimizga yanada yaqinlashtiradigan, qadriyatlarimizni mustahkamlaydigan bir marosimdir.
Menimcha, zamonaviy Navro’zni nishonlashda ham an’analarni saqlab qolish muhim. Bu degani, har bir oila o’z uyida, o’z dasturxonida Navro’zga xos taomlarni tayyorlashi, bir-birini xabar olishi, mehr-oqibatni yanada mustahkamlashi kerak. Ko’chalarda, maydonlarda bo’ladigan katta tadbirlar esa, bu an’analarni yanada keng targ’ib qilish, yosh avlodga yetkazish vositasi bo’lishi lozim.
Bahor bilan birga kelgan yangi umidlar
Navro’z — bu shunchaki bayram emas. U bizga yangilanishni, o’zimizni ham tabiat bilan birga takomillashtirishni o’rgatadi. Qishning qiyinchiliklarini ortda qoldirib, bahorning iliqligi va quvonchi bilan yangi sahifani ochishga undaydi. Har bir Navro’z — bu yangi imkoniyat, yangi umid. Bu umidni qalbimizda saqlab, uni amalga oshirish uchun harakat qilishimiz kerak.
Qadimiy urf-odatlarimizni hurmat qilib, ularni zamonaviy hayotimizga singdirib, Navro’zni chinakamiga bahor shodiyonasiga aylantiraylik. Yangi yilimiz muborak bo’lsin! Bahorning fayzi, barakati hamisha hamrohimiz bo’lsin!
0 Comments