Ko’klamning ilk nafasi esib, tabiat uyg’onish arafasida turganida, yuragimizda ham o’zgacha bir shukuh paydo bo’ladi. Qishning qahratonidan so’ng, quyosh nuriga intiq bo’lib, yangi hayot boshlanishidan umidvor bo’lamiz. Aynan shu paytda, biz uchun eng sevimli, eng aziz bayramlardan biri – Navro’z yaqinlashadi. O’zbekiston ko’chalari, bozori, hatto har bir xonadon ham Navro’z ruhiga burkanib, ko’klamning kelishini tantanavor kutib oladi.

nn

Bahor tantanasi: Ota-bobolarimiz Navro’zni qanday kutib olishgan?

n

Navro’z nafaqat O’zbekiston, balki butun Markaziy Osiyo, Eron, Afg’oniston va bir qator boshqa mamlakatlarda ham ming yillardan buyon nishonlanib kelayotgan qadimiy bayram. Uning ildizlari, naqadar uzoqlarga, hatto miloddan avvalgi davrlarga borib taqaladi. Qadimda Navro’z tabiatning uyg’onishi, yangi yilning boshlanishi sifatida katta marosimlar bilan qarshi olingan. Bu kunlar, asosan, tabiatga ehtirom, hosildorlik tilash, yaxshilik va farovonlikka undash bilan bog’liq bo’lgan.

n

Ertangi kunni intiqlik bilan kutib, dasturxon tuzash, oila a’zolari va yaqinlar bilan birga bo’lish Navro’zning asosiy mohiyatini tashkil etgan. Ota-bobolarimiz bu kunda tabiatga zarar yetkazmaslikka, aksincha, uni yanada ko’kartirishga harakat qilishgan. Masalan, daraxt ekish, bog’larni tozalash kabi ezgu ishlar amalga oshirilgan. Bunday tadbirlar, aslida, insonni tabiat bilan hamnafas yashashga, uni asrab-avaylashga o’rgatgan.

nn

Sumalak va ko’kchoy: Navro’z dasturxonining o’zgacha ta’mi

n

Navro’z bayramining o’ziga xos jihatlaridan biri – bu albatta, dasturxon. Har bir oila bu kunda o’zining eng yaxshi taomlarini, o’zbekona mehmondo’stlik an’analariga mos ravishda, dasturxonga tortadi. Ammo, Navro’zning shoh taomi desak, mubolag’a bo’lmaydi, bu – sumalak. Yuzlab ayollarning birgalikda, tunu kun harakat qilib, katta qozonlarda tayyorlaydigan bu shirinlik, nafaqat ta’mi, balki uning tayyorlanish jarayonidagi hamjihatlik va mehr-oqibatning timsoliga aylangan. Sumalakning har bir donasida o’ziga xos hikoya, o’ziga xos orzu-umid yotadi.

n

Sumalakdan tashqari, Navro’z dasturxonida turli xil plovlar, ko’kchoy (ko’katlardan tayyorlangan, bahorning yengil taomini hisoblanadi), halim, ya’ni bahorning ilk ko’katlari va mevalari bilan bezatilgan taomlar turadi. Bu taomlar, shuningdek, yangi boshlanayotgan yilga salomatlik, baxt va farovonlik tilaklarini o’zida mujassam etadi. Menimcha, bu taomlarning tayyorlanish jarayoni ham, ularning dasturxondagi o’rni ham, bizning madaniyatimizning ajralmas qismi.

nn

Zamonaviy Navro’z: An’analar davomiyligi va yangicha talqinlar

n

Bugungi kunda Navro’z bayrami, o’zining qadimiy ildizlarini yo’qotmagan holda, zamonaviy talqinlarda ham keng nishonlanmoqda. Ko’chalarda, maydonlarda o’tkaziladigan katta-katta sayllar, konsertlar, milliy kurash musobaqalari, xalq o’yinlari barchani birdek o’ziga jalb etadi. Odamlar oilasi, do’stlari bilan birga ushbu tadbirlarda qatnashib, bahorning kirib kelishini katta shodu-xurramlik bilan qarshi oladilar.

n

Mahalla-ko’ylarda tashkil etiladigan umumxalq hasharlari ham Navro’zning muhim an’analaridan. Bu kunlarda odamlar bir-birlariga yordam berib, ko’chalarni obodonlashtirib, bog’larni ko’kartirib, kelayotgan yilga pokiza va go’zal muhit yaratishga intiladilar. Bu, aslida, jamoaviy ruhni, hamjihatlikni yanada kuchaytiradi. Shu bilan birga, ko’pchilik xonadonlarda qadimiy urf-odatlar, masalan, ko’cha-ko’yda «Xon-xona» o’yini, bolalar orasida «Chop-chop» kabi o’yinlarning o’ynalishi, an’analarning avloddan-avlodga o’tib kelayotganidan dalolat beradi.

nn

Navro’z – kelajakka umid va ezgulik timsoli

n

Navro’z – bu shunchaki bayram emas, balki yangilanish, poklanish va ezgulik ramzi. Bu kunlarda biz nafaqat tabiatning uyg’onishiga, balki o’zimizning ham ichki dunyomizni yangilashga, eski xafachiliklarni unutib, yangi umidlar bilan yashashga undalgan bo’lamiz. Har bir inson, har bir oila bu kunda bir-biriga yaxshi tilaklar bildiradi, mehr-oqibat rishtalarini mustahkamlaydi.

n

Qadimiy an’analarimizning bugungi kunda ham davom etayotgani, yosh avlodga ham o’z madaniyatimizni, o’z qadriyatlarimizni o’rgatayotganimizdan quvonish kerak. Navro’zning aynan bahor faslida, tabiatning eng go’zal pallasi boshlanishida nishonlanishi, uning ruhiga yanada ko’proq hayotbaxshlik va umid baxsh etadi. Keling, bu buyuk bayramni har doimgidek, mehr-oqibat va ahillik bilan qarshi olaylik, kelayotgan yil har bir xonadonga fayzu baraka olib kelsin!

n