Tong sahar turdingiz-u, birdan esingizga ishga ulgurmaslik, kechagi qarz, oilada bo’lib o’tgan kichik janjal tushdi. Yoki kechagi yig’ilishda rahbariyatdan olgan tanbeh hali ham qulog’ingiz ostidan ketmayaptimi? Ha, hayot degani shunaqa, ba’zida kutilmagan hodisalar, kichik-kichik muammolar bosimini his qildiradi. Va bu bosim, albatta, stressga olib keladi. Men ham ko’p bor bu holatni boshimdan kechirganman. Bir paytlar har bir kichik muammo meni battar chuv tushirardi, hatto uyqum qochib, kayfiyatim buzilardi. Lekin sekin-asta, tajriba orttirib, stress bilan kurashishning o’ziga yarasha usullarini o’rgandim. Bugun sizlarga o’zim qo’llaydigan va juda samara bergan ba’zi usullarni bo’lishmoqchiman. Balki bu sizga ham yordam berar.
Fikrlashni o’zgartirish: Kichik detallarga e’tibor bering
Ko’pincha biz stressni o’zimiz yaratamiz. Qanday qilib deysizmi? Kichik bir muammoni kattalashtirib, uni dunyodagi eng katta falokatdek qabul qila boshlaymiz. Masalan, ishga kechikib qoldingsizmi? Ha, bu noxush holat, lekin uning uchun butun kunni buzib o’tirish shartmi? Yoki biror loyihada kutilgan natija chiqmadimi? Bunday vaziyatda o’zingizni aybdor his qilib, battar qiynalish o’rniga, nima xato ketganini tahlil qilib, keyingi safar yaxshiroq qilishga harakat qilsangiz bo’lmaydimi? Bu juda oddiydek tuyuladi, lekin haqiqatan ham ishlaydi. Men o’zim ham ko’p marta shunday vaziyatlarda o’zimga o’zim: “Voy, endi nima bo’ldi?”, deb hayajonlanish o’rniga, “Mayli, bo’ldi. Endi nima qilsam bo’ladi?”, deb o’zimni qo’lga olganman. Bu fikrlash tarzini o’zgartirish, vaziyatga boshqacha nigoh bilan qarash, stressni kamaytirishning birinchi va eng muhim qadami.
Yana bir usul – minnatdorlikni his qilish. Har kuni ertalab yoki kechqurun o’zingiz uchun bir daqiqa ajrating-u, bugun sizni nimalar xursand qilganini, nimalarga erishganingizni o’ylang. Bu juda kichik narsalar bo’lishi mumkin: bir piyola mazali choy, do’stingizdan kelgan xabar, farzandingizning kulgusi, hatto quyoshning nur sochishi ham. Bu mashq miyangizni salbiy fikrlardan chalg’itib, ijobiy tomonga yo’naltiradi. Menga shaxsan bu usul juda ko’p yordam bergan. Ayniqsa, qiyin kunlarda, men o’zimga aytaman: “Bugun hammasi yomon emas edi. Men…” va ro’yxatni davom ettiraman. Bu kabi kichik amallar, albatta, hayotingizdagi barcha muammolarni bartaraf etmaydi, lekin ularga bo’lgan munosabatingizni o’zgartirib, ichki tinchlikni topishga yordam beradi.
Fizik faollik: Harakat – salomatlik garovi
Ko’pchilik stressni unutish uchun televizor qarshisiga o’tirib, shokolad yeyishni yoki yana bir stakan ichimlik ichishni afzal ko’radi. Lekin bu vaqtinchalik yechim, xolos. Haqiqiy yechim esa harakatda! Jismoniy faollik nafaqat tanamizni, balki ruhiyatimizni ham chiniqtiradi. Men o’zim har kuni kamida 30 daqiqa piyoda yurishga harakat qilaman. Bu nafaqat tanamni harakatga keltiradi, balki miyamga ham dam beradi. Ishdan keyin bir oz sayr qilish, parkda aylanish, musiqa tinglab yugurish – bularning bari stressni yengishga yordam beradi. Agar sport zaliga borishga vaqtingiz bo’lmasa, uyda ham oddiy mashqlarni bajarishingiz mumkin. Masalan, sakrash, yengil yuk ko’tarish yoki yoga bilan shug’ullanish. Eng muhimi, o’zingizga yoqadigan faoliyatni tanlang.
Bir tadqiqotda aniqlanishicha, haftasiga 3-4 marta jismoniy mashqlar bilan shug’ullangan odamlarda stress va tushkunlik holatlari 20-30 foizga kamroq kuzatilgan. Bu raqamlar, albatta, tasodifiy emas. Harakat paytida organizmda endorfinlar ajralib chiqadi, bu esa «baxt gormonlari» deb ham ataladi. Ular kayfiyatni ko’taradi, og’riqni kamaytiradi va umumiy salomatlikni yaxshilaydi. Shuning uchun, agar o’zingizni yomon his qilsangiz, birinchi navbatda harakat qiling. Hattoki, tez yurish ham ko’p narsani o’zgartirishi mumkin.
O’zingizga vaqt ajrating: Sevimli mashg’ulotlar – ruhiyat davosi
Hayotimiz shunchalik shiddatli bo’lib ketdiki, ko’pincha o’zimizni unutib qo’yamiz. Ish, oila, ro’zg’or… Bularning hammasi muhim, lekin o’zimizga ham vaqt ajratish kerak. Men uchun bu vaqt – kitob o’qish, musiqa tinglash yoki o’zim yoqtirgan mashina modelini yig’ish. Har kimning o’z «qutqaruvchisi» bo’lishi mumkin. Kimdir rasm chizadi, kimdir bog’dorchilik bilan shug’ullanadi, kimdir shunchaki biror musiqa asbobini chaladi. Muhimi, bu mashg’ulot sizga zavq bag’ishlashi va kunlik tashvishlardan chalg’itishi kerak.
Haftada kamida bir marta o’zingizga yarim kun yoki bir kun ajrating. Bu vaqtni faqat o’zingiz uchun sarflang. Do’stlaringiz bilan uchrashing, kinoga boring, tabiat qo’yniga sayr qiling yoki shunchaki uyda dam oling. Bu «o’ziga qarash» seansi sizga yangi kuch bag’ishlaydi va stress bilan kurashishga yordam beradi. Unutmang, sizning ichki holatingiz, kayfiyatingiz – bu sizning eng katta boyligingiz. Uni asrang va parvarish qiling.
Do’stlar va oila: Yordam qo’lini qabul qiling
Ba’zida biz muammolarimizni o’zimizcha hal qilishga urinib, ichimizga yutib yuraveramiz. Bu esa stressni yanada kuchaytiradi. Yaqinlarimiz bilan suhbatlashish esa ko’p hollarda eng yaxshi yechim bo’lib chiqadi. Biror ishdan xavotirdami yoki biror narsadan ranjinganmisiz? Do’stingizga qo’ng’iroq qiling, ota-onangiz bilan gaplashing, turmush o’rtog’ingizga dardlaringizni ayting. Sizni tushunadigan va qo’llab-quvvatlaydigan inson bilan suhbatlashish, hatto muammoning o’zini hal qilmasa ham, sizni ancha yengil his qilishingizga yordam beradi. Men shaxsan ko’p marta bu usuldan foydalanganman. Biror muammo bilan qiynalsam, eng yaqin do’stim bilan gaplashib olaman. Uning maslahati yoki shunchaki meni tinglagani ham ko’p narsani o’zgartirib yuboradi.
Agar vaziyat jiddiy bo’lsa va o’zingizni ko’tarolmayotgan bo’lsangiz, psixologdan yordam so’rashdan qo’rqmang. Bu hech ham uyatli ish emas, aksincha, o’z sog’ligingizga bo’lgan e’tiboringizni ko’rsatadi. Bugungi kunda ko’plab malakali mutaxassislar bor, ular sizga stress bilan samarali kurashish yo’llarini o’rgatishlari mumkin. Unutmang, siz yolg’iz emassiz.
Xulosa qilib aytganda, stress – bu hayotning bir qismi, uni butunlay yo’q qilib bo’lmaydi. Lekin biz uni boshqarishni o’rganishimiz mumkin. Fikrlashimizni o’zgartirish, jismoniy faol bo’lish, o’zimizga vaqt ajratish hamda yaqinlarimizdan yordam so’rash – bularning hammasi stressdan xalos bo’lish yo’lidagi muhim qadamlardir. Eng muhimi, o’zingizni sevishni va o’z salomatligingizni birinchi o’ringa qo’yishni unutmang. Yaxshi kayfiyatda bo’ling!
0 Comments