Tong sahar, hali quyosh ko’rinmasdan turib, telefonda navbatdagi xabar kelib tushdi. Ishga ulgurish kerak, bolalarni maktabga tayyorlash, kechki ovqatga nima pishirishni o’ylab ko’rish… Ro’zg’or tashvishlari, ish joyidagi muammolar, hatto ko’chada tirbandlik ham insonga og’irlik qilib turaveradi. Qachonlardir zavq bilan bajargan ishlaringiz ham endi zerikarli tuyulishi mumkin. Bu holat ko’pchilikka tanish, shunday emasmi? Bizning hayotimiz stressdan holi emas, lekin uning ta’sirini kamaytirish, hatto yoqimli qilish yo’llari bor. Bugun men sizlarga shaxsiy tajribam va o’rganganlarim asosida stress bilan kurashishning ba’zi g’ayrioddiy, ammo juda samarali usullari haqida gapirib bermoqchiman.
Nafas olish – eng qadimgi dori
Qachonlardir men ham stressni yengish uchun tinimsiz internetdan maslahatlar qidirardim. Ba’zida bu maslahatlar juda murakkab, ba’zida esa bajara olmasdim. Lekin bir kun, haddan tashqari charchagan paytimda, shunchaki derazadan tashqariga qarab, chuqur nafas olib, sekin chiqarishni boshladim. Oddiy tuyulgan bu harakat menga kutilmagan natija berdi. Diqqatim jamlandi, yuragim urushi sekinlashdi. Bu shunchaki tasodif emas ekan. Chuqur nafas olish – bu organizmni tinchlantirishning eng qadimgi va eng samarali usullaridan biri. Sinab ko’ring: 4 soniya davomida burun bilan chuqur nafas oling, 4 soniya ushlab turing, keyin 6 soniya davomida og’izdan sekin chiqarib yuboring. Buni bir necha marta takrorlang. Bu sizning parasimpatik nerv sistemasini faollashtirib, tinchlik hissini uyg’otadi. Bu oddiy mashqni istalgan joyda, hatto yig’ilish paytida ham bajarish mumkin!
Tabiat – eng yaxshi terapevt
Shahar shovqinidan charchagan paytingizda nima qilasiz? Balki bir piyola choy ichib, televizor ko’rasiz. Men ham avvallari shunday qilardim. Ammo bir safar shahardan chetroqdagi tog’larga borib, bir kunni tabiat qo’ynida o’tkazganimdan so’ng, hayotimga yangicha qarash paydo bo’ldi. Yana bir marta shu tajribani takrorladim va yana o’sha ta’sirni his qildim. Tabiatning bizga beradigan tinchlik va osoyishtalik hissi cheksiz. Tadqiqotlar ham buni tasdiqlaydi: tabiatda kamida 20 daqiqa vaqt o’tkazish qon bosimini pasaytiradi, stress gormonlari (kortizol) darajasini kamaytiradi va kayfiyatni ko’taradi. Agar tog’ga borish imkoningiz bo’lmasa, hatto parkda sayr qilish, daraxtlarga termulib o’tirish yoki uyda o’simliklarga qarash ham foyda beradi. Men hatto uyimdagi gullarim bilan gaplashib turaman, bu menga juda taskin beradi.
Fikrlashni o’zgartirish – eng katta kuch
Ko’pincha stressning sababi tashqi omillar emas, balki bizning ularga bo’lgan munosabatimizdir. Bir xil vaziyatni ikki kishi har xil qabul qilishi mumkin. Biri uchun bu katta muammo, boshqasi uchun esa oddiy hol. Bu fikrlash tarzidagi farq. Agar siz doimo «men uddalay olmayman», «bu juda qiyin» deb o’ylasangiz, albatta stressga duch kelasiz. Buni o’zgartirish mumkin. Masalan, men biror ish menga juda og’ir tuyulsa, uni kichik-kichik qismlarga bo’lib olaman. Bir kunlik vazifalar ro’yxatini tuzaman va har bir tugatgan ishim uchun o’zimni mukofotlayman (masalan, bir parcha shokolad bilan). Bu kichik yutuqlar menga yanada ko’proq harakat qilish uchun kuch beradi. Yoki bo’lmasa, muammoni boshqa tomondan ko’rib chiqing. Agar siz o’zingizni «hozir buni qila olmayapman» deb his qilsangiz, o’zingizga savol bering: «Bu vaziyatdan nima o’rganishim mumkin?» Bu savol sizni muammodan yechimga olib boradi. Shaxsiy tajribamda ko’rganim, bu usul juda samarali.
Harakat – stressga qarshi eng yaxshi qurol
Ko’p o’tirishdan, bir joyda fikrlashdan charchaganingizda, eng yaxshi yechim – harakat qilish. Bu jismoniy mashqlar bo’lishi shart emas. Oddiy sayr qilish, raqsga tushish, hatto uy tozalash ham stressni kamaytirishga yordam beradi. Jismoniy faollik paytida organizmimiz endorfinlar – «baxt gormonlari»ni ishlab chiqaradi. Bu gormonlar kayfiyatni ko’taradi va og’riqni kamaytiradi. Men shaxsan har kuni ertalab 15-20 daqiqa yoga bilan shug’ullanaman. Bu meni kun davomida tinch va baquvvat bo’lishimga yordam beradi. Agar yoga sizga yoqmasa, tez yurish, velosiped haydash yoki sevimli musiqangiz ostida raqsga tushish ham mumkin. Eng muhimi – harakatda bo’lish! Kuniga atigi 30 daqiqa harakat ham katta farq yaratishi mumkin.
Stress bilan kurashish – bu bir martalik ish emas, balki kundalik hayotimizning bir qismiga aylanishi kerak. Yuqorida sanab o’tilgan usullar oddiy, ammo juda kuchli. Ularni o’z hayotingizga tatbiq etib ko’ring va natijasini o’zingiz his qilasiz. Unutmang, sizning salomatligingiz va ruhiy tinchligingiz eng muhimi.
0 Comments