Tong otmasidan oldin turib, saharlikka turish, keyin esa kun bo’yi ochlik va tashnalikka sabr qilish… Har yili Ramazon oyi kirib kelganda, ko’pchiligimiz shu mashaqqatli, lekin barakali jarayonga tayyormiz. Lekin shu paytda o’zimizga savol berganmizmi: bu ro’za bizning tanamizga, xususan, qanday ta’sir qiladi? Bu nafaqat ibodat, balki organizm uchun ham bir turdosh sinovmi, yoki aksincha, bir davolash vositasimi? Bugun mana shu savollarga javob izlab ko’ramiz, ya’ni ro’za tutishning tibbiy va ma’naviy jihatlarini birgalikda o’rganamiz. Har safar Ramazon kelganida, qorinlarni to’q tutib, ko’zni haromdan tiyish bilan birga, tanamizni ham bir «tozalash» imkoniyati tug’iladi, deb o’ylayman.
Tana uchun tabiatning o’zi yaratgan «detoks» jarayoni
Ko’p tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, ro’za tutish organizmdagi hujayra darajasidagi tiklanish jarayonlarini faollashtirar ekan. Qiziq, shunaqa emasmi? Kun davomida ovqatlanmaslik, tanaga dam berish, asosan, ovqat hazm qilish tizimidan keladigan yuklamani kamaytiradi. Bu esa organizmga o’zini o’zi «ta’mirlash»ga imkon beradi. Masalan, hujayralardagi eskirgan, shikastlangan oqsillarni olib tashlash va ularni yangilari bilan almashtirish jarayoni (avtofagiya) aynan ro’za paytida kuchayadi. Bu jarayonning faollashishi esa turli kasalliklar, xususan, Altsgeymer va Parkinson kabi neyrodegenerativ kasalliklarning oldini olishda yordam berishi mumkinligi haqida ilmiy izlanishlar bor. Oddiy tilda aytganda, tanamiz o’zini o’zi tozalab, yangilab oladi.
Yana bir muhim jihati shundaki, ro’za tutish qondagi qand miqdorini tartibga solishga yordam beradi. Ayniqsa, ortiqcha vazn bilan kurashayotganlar uchun bu katta foyda. Ma’lumki, insulin gormoni qondagi glyukozani hujayralarga kiritib, energiyaga aylantiradi. Lekin doimiy ravishda ko’p ovqatlanish, ayniqsa shakarli mahsulotlar insulin qarshiligiga olib kelishi mumkin. Ro’za esa bu qarshilikni kamaytiradi, natijada tanadagi yog’lar energiya sifatida ko’proq ishlatiladi. Bir necha tadqiqotlarda ro’za tutish natijasida o’rtacha 3-5 kilogramm vazn yo’qotish mumkinligi ko’rsatilgan, albatta, bu parhezga va keyingi ovqatlanish tartibiga ham bog’liq.
Shuningdek, ro’za yurak-qon tomir tizimi uchun ham foydali. Qon bosimini me’yorlashtirish, xolesterin darajasini pasaytirish kabi natijalarga erishish mumkin. Tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, ro’za tutgan odamlarda yallig’lanishga qarshi ko’rsatkichlar (masalan, C-reaktiv protein) pasayishi kuzatilgan. Bu esa yurak xastaliklari xavfini kamaytiradi. Xo’sh, bu foydalar haqida o’ylab ko’rganmisiz?
Ma’naviyat va ruhiyatning sog’likka ta’siri
Ammo ro’zaning faqat moddiy dunyoda, ya’ni tanada aks etadigan foydalari haqida gapirib o’tish yetarli emas. Ro’zaning eng katta qismi, menimcha, ma’naviy va ruhiy jihatlardir. Bu ibodat, avvalo, shukronalikni, sabrni va o’z-o’zini jilovlashni o’rgatadi. Kun bo’yi och qolish, hatto oddiy suv ichmaslik ham insonni o’z nafsini tiyishga, shaxsiy istaklarini jilovlashga undaydi. Bu esa hayotimizdagi boshqa ko’plab sohalarda ham o’zini namoyon etadi. Masalan, g’azabni jilovlash, yomon so’zlardan tiyilish, sabrsizlikni yengish kabi fazilatlarni shakllantiradi.
Ramazon oyi odamlarni bir-biriga yaqinlashtiradi. Bir dasturxon atrofida saharlik va iftorlik qilish, bemorlarni ziyorat qilish, muhtojlarga yordam berish kabi xayrli amallar ko’payadi. Bu ijtimoiy aloqalarni mustahkamlaydi, mehr-oqibatni oshiradi. Bir-birimizga mehr bilan qarash, kimningdir holidan xabar olish, hatto kichik bir tabassum ham ruhiyatimizga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Har yili bu oyda odamlar bir-biriga nisbatan ko’proq saxiy, ko’proq mehribon bo’lib qoladi, bu esa jamiyat uchun juda katta foyda.
O’zini tiyish, ochlikka sabr qilish orqali inson o’zining ichki dunyosiga nazar tashlash imkoniyatini topadi. Kun davomida ovqatlanish va boshqa moddiy ehtiyojlar bilan band bo’lganimizda, ko’pincha o’zimizning ma’naviy holatimizni o’ylashga vaqtimiz bo’lmaydi. Ro’za esa bizga bir oz tinim berib, «Men kimman? Nima maqsadda yashayapman?» degan savollarga javob izlashga undaydi. Bu insonning o’zini anglashiga, ma’naviy kamolotiga olib keladi.
Ro’za va sog’lom ovqatlanish: qanday bog’liq?
Ramazonning tibbiy foydalari haqida gapirganda, bir narsani unutmaslik kerak: ro’za tutishning o’zi hamma muammoni hal qilmaydi. Agar iftorlikda kun bo’yi yig’ilgan ochlikni qondirish bahonasida ortiqcha, yog’li va shirin taomlar iste’mol qilinsa, ro’zaning barcha foydasi yo’qqa chiqadi. Aksincha, sog’ligimizga zarar yetkazishimiz ham mumkin. Shuning uchun, iftorlik va saharlikni to’g’ri tashkil qilish juda muhim.
Saharlikka turganimizda, kun bo’yi energiyamizni ta’minlaydigan, hazmi sekin kechadigan mahsulotlarni tanlashimiz kerak. Masalan, to’yimli nonushta uchun donli mahsulotlar (masalan, grechka, javdar noni), tuxum, tvorog, meva va sabzavotlar. Agar saharlikni o’tkazib yuborsak, kun davomida o’zimizni zaif his qilishimiz, bosh og’rig’i va charchoqni ko’proq sezishimiz mumkin. Shuning uchun saharlikni o’tkazib yubormaslik kerak.
Iftorlikda esa, avvalo, bir stakan iliq suv yoki ayron bilan og’iz ochish tavsiya etiladi. Keyin biror-ikkita xurmo yeyish organizmni tezda energiya bilan ta’minlaydi. Shundan so’ng, bir oz tanaffus qilib, keyin asosiy taomga o’tish yaxshi. Taomlar ham engil, hazm bo’ladigan, ko’p yog’li bo’lmagan taomlar bo’lishi kerak. Sabzavotli salatlar, qaynatilgan yoki dimlangan go’sht, baliq, sho’rvalar… Bularning barchasi sog’ligimiz uchun foydali.
Shuni ham aytib o’tish kerakki, ro’za tutish har kimga ham mos kelavermaydi. Surunkali kasalligi borlar, homilador va emizikli ayollar, qandli diabetning og’ir shakllariga chalinganlar albatta shifokor bilan maslahatlashib, o’z holatlariga mos qaror qabul qilishlari lozim. Sog’ligimizni birinchi o’ringa qo’yish har doim muhim.
Xulosa qilib aytganda, ro’za tutish bu nafaqat diniy burch, balki inson tanasi va ruhi uchun ham katta imkoniyat. Agar uni to’g’ri tushunsak, to’g’ri bajarsak, bu bizni jismonan sog’lomlashtirib, ma’nan yuksalishimizga yordam beradi. Har bir Ramazon bizga o’zimizni va atrofimizdagi olamni yaxshiroq tushunishga bir turtki bo’lsin, deyman.
0 Comments