Toshkentda yana bir issiq kun. Ishdan charchab kelasiz, lekin uyda ham tinchlik yo’q. Bolalar g’avg’osi, eringizning yoki xotiningizning noroziligi, ertangi ish… Qancha-qancha tashvish! Aynan shu pallada ko’pchiligimiz stressni his qilamiz. Yo’q, bu oddiy charchoq emas, bu miyamiz va tanamizning «yordam» chaqirig’i.
Qarang, hayotimizda stresssiz kun bo’lmaydi, to’g’rimi? Ba’zan ozgina stress bizni harakatga undaydi, yangi narsalarni o’rganishga, o’zimizni yaxshiroq ko’rsatishga majbur qiladi. Lekin qachonki u doimiy holatga aylansa, sog’ligimizga jiddiy putur yetkazadi. Bosh og’rig’i, uyqusizlik, asabiylashish, hatto immunitetning pasayishi – bularning hammasi stressning oqibati bo’lishi mumkin. Men o’zim ham bir paytlar shu ahvolda edim. Har kuni ertalab uyg’onishdan qo’rqardim, chunki yana bir kunlik kurash boshlanishini bilardim.
O’zingizni tinglang: Stress belgilarini tan olish
Birinchi qadam – bu o’zingizni tinglashni o’rganish. Qanday his qilyapsiz? Kayfiyatingiz tushdimi, tez jahlingiz chiqadimi, yoki hech narsadan zavqlana olmasmidi? Bu belgilar oddiy emas. Men buni o’zimda ham kuzatganman. Bir paytlar biror narsadan xursand bo’lishim qiyinlashgan, har narsa meni bezovta qilardi. Hatto sevimli mashg’ulotlarim ham zavq bermay qo’ygandi. Agar sizda ham shunday bo’lsa, demak, siz ham stress bilan kurashish vaqti kelganini anglamoqdasiz.
Hozirgi kunda ko’pchilik «men juda bandman» deydi. Rostdan ham shundaymi, yoki biz o’zimizni shunga ishontiryapmizmi? Kuniga 24 soat, haftasiga 7 kun. Bu vaqt ichida biz doim biror ish bilan bandmiz. Lekin bu bandlik bizga rohat berayaptimi, yoki tobora chuqur charchoqqa tortayaptimi? Agar ikkinchisi bo’lsa, unda o’zgarish qilish payti keldi.
Amaliy usullar: Stressdan qutulish yo’llari
Xo’sh, stress bilan qanday kurashish mumkin? Ko’p odamlar buning uchun dori-darmonlarga murojaat qilishadi, lekin aslida ko’p narsani o’zimiz ham hal qila olamiz. Eng oddiy usullardan biri – bu chuqur nafas olish mashqlari. Qarang, biror vaziyat sizni bezovta qilsa, bir daqiqa to’xtang. Chuqur nafas oling, og’zingiz bilan sekin chiqarib yuboring. Buni 5-10 marta takrorlang. Bu sizning yurak urishingizni sekinlashtiradi va miyaga tinchlantiruvchi signallar yuboradi. Men buni o’zim ham tez-tez ishlataman, ayniqsa, tirbandlikda qolib ketganimda yoki muhim uchrashuvdan oldin.
Jismoniy faollik ham juda muhim. Har kuni kamida 30 daqiqa piyoda yurish, yugurish yoki sevimli sport bilan shug’ullanish stress gormonlarini kamaytiradi. Masalan, men har kuni ertalab 40 daqiqa davomida parkda sayr qilaman. Bu menga kunni yaxshi kayfiyatda boshlashga yordam beradi. Agar sport zaliga borishga vaqtingiz bo’lmasa, uyda ham oddiy gimnastika mashqlarini bajara olasiz. Shunchaki harakatda bo’lish muhim.
Yana bir foydali usul – bu meditatsiya va mindfulness. Bu narsalar bizga hozirgi lahzada yashashni, atrofimizdagi go’zallikni payqashni o’rgatadi. Kuniga 10-15 daqiqa meditatsiya qilish ham kayfiyatingizni yaxshilaydi va stressni kamaytiradi. Hozirgi kunda ko’plab mobil ilovalar ham bor, ular sizga meditatsiyani o’rganishda yordam beradi. Masalan, Calm yoki Headspace kabi dasturlar juda mashhur.
Hayot tarzingizni o’zgartiring: Uzoq muddatli yechimlar
Stressdan doimiy xalos bo’lish uchun hayot tarzingizni o’zgartirishga harakat qiling. Bu nimani anglatadi? Birinchidan, sog’lom ovqatlanish. Ko’p miqdorda meva, sabzavot, to’yimli don mahsulotlari iste’mol qiling. Shirinliklar va qayta ishlangan mahsulotlarni kamaytiring. Ikkinchidan, yetarli uyqu. Kattalar uchun kuniga 7-8 soat uyqu juda zarur. Uyquga yotishdan oldin telefon, planshet kabi gadjetlardan foydalanishni cheklang. Uchinchi, ijtimoiy aloqalar. Yaqinlar bilan suhbatlashish, do’stlar bilan ko’rishish ham stressni kamaytirishga yordam beradi. O’zingizga vaqt ajrating. Kitob o’qing, musiqa tinglang, tabiat qo’yniga chiqing. Bularning hammasi sizni energiyaga to’ldiradi.
Ayniqsa, ish va shaxsiy hayot muvozanatini saqlash juda muhim. Ishingizni uyga olib kelmaslikka harakat qiling. Agar imkon bo’lsa, ish joyida qisqa tanaffuslar qiling. Va eng muhimi, o’zingizga nisbatan mehribon bo’ling. Har kim ham xatoga yo’l qo’yishi mumkin. O’zingizni ayblashdan ko’ra, xatolardan saboq olishga harakat qiling. Men o’zim ham bu maslahatlarning ko’pini hayotimga tatbiq etganman va natijasini o’zimda his qilyapman. Siz ham albatta uddalaysiz!
0 Comments