Tong otmasidan avval, ko’pchilik hali uyquda bo’lgan paytda, allaqachon peshin namozining vaqti yaqinlashayotganini his qilib turaman. Bu his-tuyg’u shunchalik tabiiyki, uni ta’riflash qiyin. Xuddi quyoshning chiqishi yoki kechaning kelishi kabi, kunduzgi besh vaqt namoz ham bizning hayotimizning bir ajralmas qismiga aylangan. Lekin, nega aynan shu vaqtlar belgilangan? Va biz, oddiy insonlar, bu muqaddas amallarni bajarishda nimalarga e’tibor berishimiz kerak? Bu savollar ko’pchimizni o’ylantirishi tabiiy. Bugun mana shu mavzu atrofida suhbatlashamiz.

Namoz vaqtlarining hikmati

Har bir namoz vaqtining o’ziga xos hikmati bor. Bomdod namozi tong yorishishi bilan boshlanib, quyosh chiqquniga qadar davom etadi. Bu vaqt, yangi kunni Allohga hamd aytib, Uning rahmatidan umid qilib boshlash uchun eng go’zal payt. Tasavvur qiling, dunyo hali sokin, havosi musaffo, atrofingizda faqat tinchlik hukm suradi. Bunday holatda ado etilgan ibodatning zavqi boshqacha bo’ladi. Keyin esa peshin vaqt. Kunduzning eng issiq va mashaqqatli pallasi. Bu paytda ado etilgan namoz, insonning o’z nafsini jilovlashiga, dunyoviy tashvishlardan biroz bo’lsa-da yuz o’girib, Parvardigoriga bog’lanishiga yordam beradi. Asr namozi esa kun botishidan oldingi vaqt. Hayotning yarmi o’tib, yarmi qolgan payt. Bu vaqtda o’tgan kunimizga shukrona aytib, qolganidan unumli foydalanishga undovchi bir ishora. Shom namozi quyosh botishi bilan kiradi. Kunning yakunlanishi, bir kunlik mehnatning tugashi va keyingi kun uchun tayyorgarlik ramzi. Va nihoyat, xufton namozi. Tunning sokinligida, tunning eng qorong’i paytlarida ado etiladi. Bu esa insonning o’zini yolg’iz his qilmasdan, doim Allohning nazoratida ekanligini his etishiga yordam beradi. Bu vaqtlar shunchaki tasodifiy belgilangan emas, balki har birida inson ruhiyati va jismoniy holati hisobga olingan.

Va’dalarga sodiqlik: Namozga rioya qilish odoblari

Namozga rioya qilish deganda, faqatgina vaqtida o’qib qo’yish tushunilmasligi kerak. Bu ibodatning o’ziga xos odoblari bor. Eng avvalo, tahorat. Tahoratli bo’lmasdan namoz vojib emas. Lekin, tahorat bilan o’qilgan namozning savobi ham, ta’siri ham ortadi. Ko’pchiligimiz tahorat olayotganda, faqatgina yuz-qo’lni yuvish bilan cheklanib qolamiz. Aslida esa, tahoratning ham o’z tartibi, o’z duolari bor. Va bu amallar bajarilganda, inson o’zini yanada pok, yanada tayyor his qiladi. Ikkinchi muhim jihat – kiyim. Namoz o’qish uchun kiyim toza bo’lishi kerak. Yana bir narsa, joy. Namoz o’qiladigan joy ham pok bo’lishi lozim. Masjidlarda, albatta, bu narsalar nazarda tutiladi. Lekin, uyda o’qiganda ham, hattoki ish joyida bo’lsa ham, pok joyni tanlash muhim. Men ko’p sayohat qilaman va ba’zan qayerda bo’lsam ham namoz vaqtini o’tkazib yubormaslikka harakat qilaman. Bir marta samolyotda uchayotganda, peshin namozi vaqti kirib qoldi. Samolyotda namoz o’qish qiyinligini bilasiz. Lekin, o’sha paytda yonimda o’tirgan kishi (o’zi ham namozxon ekan) menga yordam berdi va biz qisqa vaqt ichida, qulayroq joy topib, namozimizni o’qib oldik. Bu holat menga yana bir bor namozga bo’lgan e’tiborning qanchalik muhimligini ko’rsatdi. Bu oddiy bir holatdek tuyulishi mumkin, lekin bu bizning Allohga bo’lgan munosabatimizning bir ko’rinishi.

Ma’naviy yuksalish va kundalik hayotga ta’siri

Namoz faqatgina besh vaqt ado etiladigan bir ibodat emas. U insonning kundalik hayotiga ham katta ta’sir ko’rsatadi. Har bir namoz insonni yomonliklardan qaytaradi, yaxshilikka undaydi. Qur’oni karimda: «Albatta, namoz buzuqlik va yomonliklardan to’sar» (Ankabut surasi, 45-oyat). Bu oyatning mazmunini har kuni his qilib turaman. Qachonki men o’zimni yomon bir ishni qilishga moyil bo’layotganimni his qilsam, darhol namozni eslayman. O’sha besh daqiqa ibodat, meni o’sha yomon fikrdan qaytarishga qodir. Yoki masalan, jahlim chiqqan paytda, namoz o’qishga turishim bilan, jahlim bosiladi, ko’nglim xotirjam tortadi. Bu shunchaki tasavvur emas, balki tajriba. Namoz bizga sabrni, chidamlilikni o’rgatadi. Hayotdagi qiyinchiliklarga qarshi kurashishda kuch beradi. Ko’pchilik namozni qiyin deb, uni ado etishga vaqti yo’q deb o’ylaydi. Lekin, bu noto’g’ri tushuncha. Bir kunlik hayotimizni olib qarasak, biz ko’plab besamar ishlar bilan vaqt o’tkazamiz. Besh vaqt namozga ketadigan vaqt, bir kunlik vaqtning juda kichik bir qismidir. Agar biz bu vaqtni ajrata olsak, undan ko’ra ko’proq foyda ko’ramiz. Nafsimizni jilovlash, atrofdagilarga nisbatan muloyim bo’lish, o’zimizni doim nazoratda tutish – bularning hammasi namozning bizga bergan fazilatlari.

Odatlarni shakllantirish: Yoshlar va namoz

Ayniqsa, yoshlarimiz orasida namozga bo’lgan munosabatni ko’rib, ba’zan xafa bo’lib ketaman. Hali hayotning mazmunini to’liq anglab yetmagan, har xil narsalarga qiziqib, ko’pincha noto’g’ri yo’llarga kirib ketayotgan yoshlarimiz ko’p. Ularga namozning qanchalik muhimligini, uning hayotimizni qanday go’zallashtirib, to’g’ri yo’lga boshlashini tushuntirishimiz kerak. Ota-onalar, kattalar mana shu mas’uliyatni o’z zimmalariga olishlari lozim. Bolalarga kichik yoshdanoq namoz o’rganishni, uni vaqtida ado etishni o’rgatish, bu ularning kelajagi uchun eng katta hadyadir. Menimcha, namozni faqatgina majburiyat deb emas, balki hayotning bir zavqi, bir go’zalligi sifatida ko’rsatishimiz kerak. Masalan, oila davrasida birgalikda namoz o’qish, duolar qilish bu aloqalarni yanada mustahkamlaydi. Yoki o’g’limga har doim aytaman: «Sen namoz o’qisang, men sendan ko’ra ko’proq xursand bo’laman». Bu unga rag’bat beradi. Shuningdek, maktablarda, madaniyat markazlarida namoz haqida, uning ahamiyati haqida tushuntirishlar berish ham foydadan holi bo’lmaydi. Chunki, sog’lom jamiyat – bu ma’naviy barkamol avloddan boshlanadi. Va bu barkamollikning eng muhim poydevorlaridan biri esa, albatta, namozdir.

Namoz vaqtlariga rioya qilish, bu shunchaki bir kunlik vazifani bajarish emas. Bu bizning hayot tarzimiz, dunyoqarashimizning bir qismidir. Har bir namoz bizni Parvardigorimizga yanada yaqinlashtiradi, qalblarimizni poklaydi va hayotimizga ma’no bag’ishlaydi. Shunday ekan, keling, bu muqaddas amallarga yanada ko’proq e’tibor beraylik va uning barakotidan bahramand bo’laylik.

» } .

MÜƏLLİF Ali Husanov

Beynəlxalq siyasi hadisələri izləyən baş müxbir.