AQSh prezidenti Donald Tramp Kongressga murojaat qilib, Eron bilan oʻt ochishni toʻxtatish toʻgʻrisidagi kelishuv tufayli bu davlatga qarshi harbiy harakatlar yakunlanganini va shu sababli urush uchun qonunchilik ruxsatini olish muddatiga rioya etish shart emasligini maʼlum qildi.
AQSh qonunlariga koʻra, prezident harbiy harakatlar boshlanganidan keyin 60 kun ichida Kongressdan ruxsat olishi shart, aks holda harbiy harakatlarni toʻxtatishi kerak.
Biroq Tramp Kongress yetakchilariga yoʻllagan maktubida oʻtgan oy Eron bilan tuzilgan sulh tufayli bu qonunga rioya qilish shart emasligini taʼkidladi, chunki bu kelishuv majburiyat muddatini toʻxtatib turadi.
Hozircha AQSh va Eron oʻrtasida uzoq muddatli tinchlik bitimi tuzilgani yoʻq, ammo Eron OAVlari Tehron tomonidan Pokiston orqali yuborilgan yangi taklif haqida xabar berdi.
Tramp 7-aprel, 2026-yildan beri AQSh kuchlari va Eron oʻrtasida oʻt ochish kuzatilmaganini qayd etdi. U 28-fevral, 2026-yilda boshlangan harbiy harakatlar yakunlanganini bildirdi.
Eronning IRNA davlat axborot agentligi Tehronning AQSh bilan muzokaralar oʻtkazish boʻyicha taklifi Pokiston vositachilariga yuborilganini xabar qildi. Agentlik tafsilotlarni oshkor etmadi va taklif AQShga yetib borgani nomaʼlum.
Ammo Tramp jurnalistlarga shunday dedi: “Biz Eron bilan suhbatlashdik. Nima boʻlishini koʻramiz. Lekin men xursand emasman, deb aytaman”.
Uning soʻzlariga koʻra, kelishuvga erishish qiyin kechmoqda, chunki Eron rahbariyati urushda bir qator yuqori martabali harbiy amaldorlari halok boʻlganidan keyin “juda sarosimada”.
Tramp payshanba kuni AQSh Markaziy qoʻmondonligidan “ularni butunlay yoʻq qilish va abadiy tugatish”dan tortib, “kelishuvga erishish”gacha boʻlgan variantlar haqida maʼlumot olganini aytdi.
Juma kuni Tramp yana shunday dedi: “Ular bizga kerakli kelishuvni taklif qilishmayapti. Biz bu ishni toʻgʻri yakunlaymiz. Erta ketib, uch yildan keyin muammo paydo boʻlishini istamaymiz”.
Shu bilan birga, AQSh Gʻaznachiligi Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtish uchun Eronga “toʻlov” toʻlaydigan har qanday shaxs yoki kompaniya AQSh sanksiyalarini buzish xavfi ostida ekanligi haqida ogohlantirish eʼlon qildi. Ushbu muhim yuk tashish yoʻli hali ham yopiq boʻlib, butun dunyo iqtisodiyotiga taʼsir koʻrsatmoqda.
Kongressda qonunchilar urushga rasmiy ruxsat berish uchun har bir palatada ovoz berishni rejalashtirayotganlari haqida koʻplab savollarga duch kelishmoqda.
AQShning 1973-yildagi “Urush vakolatlari rezolyutsiyasi” nomli tegishli qonuni prezidentdan AQSh qurolli kuchlarini jangovar harakatlarda qoʻllaganidan keyin “oltmish kalendar kuni ichida” maʼlum talablarni bajarishni talab qiladi.
Ushbu qonun prezidentdan kuchlarni qoʻllashni tugatishni talab qiladi, agar Kongress rasmiy urush eʼlon qilmasa yoki prezidentga qoʻshinlarni “tezkor olib chiqish” uchun 30 kungacha muddat uzaytirishga ruxsat bermasa.
Bu qonun 1973-yilda oʻsha paytdagi prezident Richard Niksonning Vetnamdagi urushni davom ettirish qobiliyatini cheklash maqsadida qabul qilingan edi.
Mudofaa vaziri Pit Hegset payshanba kuni Kongressdagi tinglovda qonunchilarning ruxsatini olish muddati toʻxtatilganini taʼkidladi. Demokrat senator Tim Keyn bunga javoban: “Menimcha, qonun buni qoʻllab-quvvatlamaydi”, dedi.
Kongressning har ikki palatasida demokratlar tomonidan Trampning Eron boʻyicha harakatlarini cheklashga qaratilgan urinishlar bir necha bor muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Aksariyat respublikachilar demokratlarning saʼy-harakatlariga qarshi chiqdilar, garchi baʼzilari 60 kunlik muddatdan keyin oʻz pozitsiyalarini qayta koʻrib chiqishlari mumkinligini bildirishgan.
Juma kuni Kongressdan ruxsat olish haqida soʻralganida, Tramp jurnalistlarga: “Buni boshqa hech bir davlat qilmagan”, dedi. “Koʻpchilik buni mutlaqo konstitutsiyaga zid deb hisoblaydi”, deya qoʻshimcha qildi u.
Tramp maʼmuriyatining “Urush vakolatlari rezolyutsiyasi”ni talqin qilishi baʼzi ekspertlar tomonidan shubha ostiga olindi.
Vashingtondagi Jorjtaun universiteti huquqshunoslik professori Xeter Brandon-Smitning aytishicha, hatto oʻt ochishni toʻxtatish qonuniy kuchga kirgan boʻlsa ham, bu muddatni toʻxtatmaydi.
“Oʻt ochishni toʻxtatish mojaroga doimiy yakun emas, – dedi u. – Menimcha, mojaroga doimiy yakun 60 kunlik muddatni haqiqatan ham yopadi”.
Uning soʻzlariga koʻra, agar Tramp maʼmuriyati mojaroni davom ettirsa, urushni toʻxtatishning yagona yoʻli sudlar yoki Kongress boʻladi.
Mojaro AQSh va Isroil Eron boʻylab keng koʻlamli zarbalar berib, mamlakatning oliy rahbarini oʻldirganida boshlangan edi. Eron bunga javoban Isroil va AQSh bilan ittifoqdosh Fors koʻrfazi davlatlariga hujumlar uyushtirdi.
AQSh va Isroil Eronning yadroviy dasturiga qarshi Gʻarb muxolifatiga boshchilik qilib, mamlakat yadro qurolini ishlab chiqishga intilayotganini daʼvo qilmoqda, Tehron esa buni rad etadi.
Mənbə: BBC News
