AQShning sobiq prezidenti Donald Tramp Yevropa Ittifoqidan import qilinadigan avtomobil va yuk mashinalariga bojlarni 25 foizga oshirishini ma’lum qildi. Bu qadam Vashington va Bryussel o‘rtasidagi savdo munosabatlarida keskinlikni yanada kuchaytirishi kutilmoqda.
Tramp o‘zining "Truth Social" sahifasida Yevropa Ittifoqini "to‘liq kelishilgan savdo bitimimizga rioya qilmaslikda" aybladi, biroq bu ayblovga aniqlik kiritmadi.
"Mamnuniyat bilan e’lon qilamanki… kelgusi hafta Yevropa Ittifoqidan keltiriladigan avtomobil va yuk mashinalariga bojlarni oshiraman", dedi Tramp juma kuni.
Yevropa Komissiyasi bunga javoban: "Yevropa Ittifoqi manfaatlarini himoya qilish uchun barcha imkoniyatlarimizni ochiq qoldiramiz", deya bayonot berdi.
Komissiya Yevropa Ittifoqi o‘z majburiyatlariga amal qilayotganini, ammo AQShdan o‘z majburiyatlari bo‘yicha "aniqlik" kutayotganini bildirdi.
Trampning avtomobil sektorini nishonga olishi, Yevropa iqtisodiyotining muhim qismini tashkil etuvchi ushbu soha uchun sezilarli zarba bo‘lishi mumkin.
Bu harakat Yevropa Ittifoqi va AQSh o‘rtasida Trampning Shotlandiyadagi Turnberry golf maydonida kelishilgan bitimdan bir yildan kamroq vaqt o‘tib sodir bo‘lmoqda. O‘shanda ko‘pgina Yevropa mahsulotlariga 15 foizlik bojlar belgilangan edi.
Bu Yevropa Ittifoqi uchun Trampning "Ozodlik kuni" bojlarining bir qismi sifatida tahdid qilgan 30 foizlik bojlaridan qutulish imkoniyatini bergan edi. Buning evaziga Yevropa AQShga sarmoya kiritishga va AQSh eksportini oshirishi kutilgan o‘zgarishlarni amalga oshirishga rozi bo‘lgan edi.
Biroq, keyingi oylarda Prezident Trampning Daniyaga tegishli bo‘lgan Grenlandiyani anneksiya qilish tahdidlari tufayli keskinlik kuchaydi. Yanvar oyida Yevropa Parlamenti savdo bitimini tasdiqlashni to‘xtatib qo‘ydi.
Bitim mart oyida Yevropa Parlamenti tomonidan tasdiqlandi, ammo faqatgina Tramp ma’muriyati "bitim maqsadlariga putur yetkazsa, Yevropa Ittifoqi iqtisodiy operatorlariga nisbatan kamsitish siyosati olib borsa, a’zo davlatlarning hududiy yaxlitligi, tashqi va mudofaa siyosatiga tahdid solsa yoki iqtisodiy majburlash bilan shug‘ullansa", uni to‘xtatib turishga imkon beruvchi band qo‘shilganidan keyin.
O‘shandan beri po‘lat va alyuminiy bo‘yicha bahs-munozaralar tufayli muzokaralar yana to‘xtab qoldi. Germaniya va Fransiya kabi yirik Yevropa iqtisodiyotlari AQShning ko‘plab tovarlarga bojlarni o‘zgartirish rejalarini rad etgan edi.
Yevropa Komissiyasi o‘z bayonotida Yevropa Ittifoqi bitimni "standart qonunchilik amaliyotiga muvofiq amalga oshirayotganini va AQSh ma’muriyatini doimiy ravishda to‘liq xabardor qilib turganini" bildirdi.
Komissiya vakili shunday dedi: "Biz oldindan aytib bo‘ladigan, o‘zaro manfaatli transatlantik munosabatlarga to‘liq sodiq qolamiz. Agar AQSh Qo‘shma Bayonotga zid choralar ko‘rsa, Yevropa Ittifoqi manfaatlarini himoya qilish uchun barcha imkoniyatlarimizni ochiq qoldiramiz".
Juma kuni Trampdan Yevropa Ittifoqi AQSh bilan tuzilgan bitim shartlariga qaysi jihatdan rioya qilmagani haqida so‘ralganda, u batafsil ma’lumot bermadi.
U jurnalistlarga shunday dedi: "Bizning Yevropa Ittifoqi bilan savdo bitimimiz bor. Ular unga rioya qilishmadi. Shuning uchun men avtomobil va yuk mashinalariga bojlarni oshirdim".
Bojlarni oshirishni e’lon qilar ekan, Tramp Yevropa avtomobil ishlab chiqaruvchilarini ishlab chiqarishni AQShga ko‘chirishga chaqirdi.
"Agar ular avtomobil va yuk mashinalarini AQSh zavodlarida ishlab chiqarsalar, hech qanday boj bo‘lmasligi to‘liq tushunilgan va kelishilgan", deyiladi uning Truth Social postida.
Uning so‘zlariga ko‘ra, mamlakat bo‘ylab avtomobil va yuk mashinalari zavodlariga milliardlab dollar sarmoya kiritilmoqda, bu raqamlarni u "avtomobil va yuk mashinalari ishlab chiqarish tarixidagi rekord" deb ta’rifladi.
"Bugungi kunda Amerikada sodir bo‘layotgan narsaga o‘xshash hech narsa bo‘lmagan", deya qo‘shimcha qildi Tramp.
Yevropa Parlamenti xalqaro savdo qo‘mitasi raisi Bernd Lange BBCga Trampning bayonoti AQShning savdo hamkori sifatida "qanchalik ishonchsiz ekanligini" ko‘rsatganini aytdi.
"Prezident Trampning xatti-harakati qabul qilinishi mumkin emas", dedi nufuzli nemis Yevroparlament deputati.
U Prezidentning Yevropa Ittifoqi bitimning o‘z qismiga rioya qilmayotgani haqidagi argumentini rad etdi va Yevropa Parlamenti iyun oyida yakunlashni maqsad qilgan zarur qonunchilikni ishlab chiqish jarayonida ekanligini aytdi.
Janob Lange o‘z qo‘mitasi Grenlandiya bo‘yicha AQSh bosimi va AQSh Oliy sudining qarori oqibatlari tufayli bitimni amalga oshirishni to‘xtatib qo‘yganini tan oldi.
Ammo u AQSh "kelishuvni qayta-qayta buzganini" ta’kidlab, hozirda o‘rtacha 26 foizlik bojlarga tortilayotgan po‘lat va alyuminiy mahsulotlarini misol qilib keltirdi.
U shunday dedi: "Bu so‘nggi harakat AQSh tomonining qanchalik ishonchsiz ekanligini ko‘rsatadi. Biz AQShning Grenlandiya misolida bunday o‘zboshimchalik hujumlariga allaqachon guvoh bo‘lganmiz; bu yaqin hamkorlarga munosabatda bo‘lishning yo‘li emas. Endi biz faqat o‘z pozitsiyamizning kuchiga tayanib, eng aniq va qat’iy javob bera olamiz".
IMD Business School savdo bo‘yicha mutaxassisi professor Saymon Evenett BBCga shunday dedi: "Bu [AQSh] ma’muriyati hech qanday kelishuvga amal qila olmaydi deb hisoblaganlar o‘zlarini haqli deb bilishadi.
"E’tibor bering, ijtimoiy tarmoqlardagi postlar qonun emas, shuning uchun Bryussel javob qaytarishdan oldin mayda-chuyda tafsilotlarni ko‘rishni istaydi".
Trampning "Ozodlik kuni" bojlarining bir qismi sifatida Xalqaro Favqulodda Iqtisodiy Vakolatlar Akti (IEEPA) ostida joriy etilgan bojlar keyinchalik Oliy sud tomonidan noqonuniy deb topilgan, natijada to‘lovlarni amalga oshirgan firmalar Oliy sud qaroridan so‘ng pulni qaytarishni talab qilmoqda.
Ammo avtomobillarga ta’sir qiluvchi bojlar boshqa huquqiy jarayonga kiradi va Oliy sud qaroridan ta’sirlanmaydi.
Mənbə: BBC News
