AQSH prezidenti Donald Tramp Eron bilan urushni davom ettirish uchun Kongress ruxsati kerak emasligini taʼkidlab, oʻtmishdagi prezidentlar ham bunday ruxsat soʻramaganini aytmoqda.
Urush uchun belgilangan ikki oylik muddat juma kuni tugagan boʻlsa-da, Tramp oʻzidan oldingi prezidentlar Kongressning prezidentning urush vakolatlarini cheklash huquqini "mutlaqo konstitutsiyaga zid" deb hisoblaganini bildirdi.
"Koʻplab prezidentlar, bilasizki, bu chegaradan chiqib ketishgan", dedi Tramp Kongress ruxsatini soʻraydimi, degan savolga. "Bu hech qachon qoʻllanilmagan. Hech qachon unga rioya qilinmagan."
"Hech kim buni ilgari soʻramagan", deya qoʻshimcha qildi Tramp.
Biroq, vaziyat ancha murakkab.
1973-yilgi urush vakolatlari rezolyutsiyasiga koʻra, Tramp Kongressga urush boshlanganini xabar qilganidan 60 kun oʻtgach, agar qonunchilar mojaroga davom etish uchun ovoz bermasa, Erondagi "AQSH Qurolli Kuchlarining har qanday harakatini toʻxtatishi" shart.
Bu qonun oʻsha paytdagi prezident Richard Niksonning Vetnamda urush olib borish qobiliyatini cheklash uchun qabul qilingan edi.
Juma kuni maʼmuriyat Tehron boʻyicha zarbalar haqida qonunchilarga xabar bergan 28-fevraldan beri 60 kunlik muddat tugadi.
Ammo Tramp va Mudofaa vaziri Pit Hegsethning taʼkidlashicha, hozirgi sulh kuchga kirganida muddat hisobi toʻxtatilgan.
Bu sulhning 60 kunlik muddatga taalluqli yoki yoʻqligi haqida bahs-munozaralarni keltirib chiqardi.
Shunga qaramay, Trampdan oldingi baʼzi prezidentlar Kongressga berilgan urush vakolatlariga rioya qilishga intilgan.
1983-yilda Prezident Ronald Reygan Livanga AQSH dengiz piyodalarini joylashtirish uchun 60 kunlik xabar berish muddati ichida Kongress ruxsatini olgan va shu bilan harbiy kampaniya qonunga muvofiq boʻlishini taʼminlagan.
Prezident Jorj H.V. Bush 1991-yilgi Fors koʻrfazi urushi uchun "Choʻl boʻroni" operatsiyasini boshlashdan oldin Kongress ruxsatini soʻragan, garchi u qonunchilarning roziligi shart emasligini taʼkidlagan boʻlsa ham.
Uning oʻgʻli Jorj V. Bush Afgʻoniston (2001) va Iroqdagi (2003) urushlar uchun Kongressdan ruxsat olgan.
Ammo Trampning boshqa prezidentlar urush vakolatlari qonunini chetlab oʻtganligi haqidagi gapi toʻgʻri.
Prezident Bill Klinton davrida 1999-yilgi Kosovoga AQSH havo hujumlari 60 kunlik muddatdan oshib ketgan, ammo u Kongressdan ruxsat soʻramagan.
Havo kampaniyasi 78 kun davom etgan.
Prezident Barak Obama 2011-yildagi Liviyadagi AQSH harbiy kampaniyasi Nikson davridagi qonunga koʻra "dushmanlik harakatlari" deb hisoblanmasligini taʼkidlab, Kongress ruxsatisiz kampaniyani 60 kunlik muddatdan keyin ham davom ettirgan.
NATO boshchiligidagi bu aralashuv yetti oydan ortiq davom etgan.
Minnesota shtatidagi Hamline universiteti siyosatshunoslik va huquqshunoslik professori Devid Shults BBCga shunday dedi: "Boshqa prezidentlar uni [1973-yilgi qonunni] qoʻllamaganligi Trampning bu yerda qilayotgan ishi toʻgʻri degani emas."
U qoʻshimcha qildi: "Bu yerda Tramp Kongressning hech qanday qoʻllab-quvvatlashisiz bizni jangovar harakatlarga jalb qildi."
"Agar biz bu mamlakatning tashkil topishiga, 1776, 1787-yillarga qaytsak, bizning asoschilarimizning qoʻrquvlaridan biri kuchli ijrochi hokimiyatning qonun chiqaruvchi organning qoʻllab-quvvatlashisiz bizni urushlarga jalb qilish edi."
Tramp tez-tez Eron bilan dushmanlik harakatlari boshqa mojarolarga nisbatan qisqa boʻlganini taʼkidlab, Vetnam (19 yil), Iroq (deyarli toʻqqiz yil), Ikkinchi jahon urushi (olti yil) va Koreya (uch yil) urushlarini misol qilib keltirgan.
Ammo Vashington va Tehron Hormuz boʻgʻozi va Eronning yadro dasturi boʻyicha haligacha kelisha olmagan bir paytda, Trampning mojarodan chiqish yoʻli noaniq.
Obama 2014-yilda Afgʻonistondagi AQSH urushi haqida aytganidek: "Urushlarni boshlashdan koʻra tugatish qiyinroq."
Mənbə: BBC News
