Yillar davomida maʼlumot markazlarini noodatiy joylarga joylashtirishga koʻplab urinishlar boʻlgan. Masalan, Microsoft kompaniyasi maʼlumot markazini dengiz ostiga joylashtirgan boʻlsa, Ilon Mask ularni koinotga chiqarishni taklif qilgan.
Endi Buyuk Britaniyaning bir firmasi minglab ulangan “aqlli” ustunlardan foydalanib maʼlumot markazlari qurishga bel bogʻladi va Nigeriya shtatlaridan biri bilan 50 mingta shunday ustunni oʻrnatish boʻyicha rasmiy kelishuv imzoladi.
Warwickshireda joylashgan Conflow Power Group Limited (CPG) kompaniyasi tarmoqqa ulangan quyosh energiyasi bilan ishlaydigan “iLamp” qurilmalari “daromad keltiruvchi tarqatilgan sunʼiy intellekt maʼlumot markazi vazifasini ham bajaradi” deb taʼkidlamoqda.
Biroq, baʼzi ekspertlar BBCga bergan intervyusida bu texnologiya eng murakkab sunʼiy intellekt vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan kuchli maʼlumot markazlarining oʻrnini bosa olmasligini, ammo unchalik talabchan boʻlmagan ishlar uchun foydali boʻlishi mumkinligini aytishdi.
Har bir “iLamp” silindrsimon quyosh paneli orqali quvvatlanadigan batareyalarga ega. Bu batareyalar sunʼiy intellekt vazifalari uchun mos keladigan kam quvvatli kompyuterni energiya bilan taʼminlaydi.
CPG raisi Edward Fitzpatrick BBCning “Tech Life” dasturiga bergan intervyusida: “NVIDIA kompaniyasi 15 vatt quvvat bilan ishlaydigan, yetarlicha kichik chip yaratdi, shuning uchun uni quyosh energiyasi bilan quvvatlantirish va koʻcha chirogʻi ichiga joylashtirish mumkin”, dedi.
Fitzpatrickning soʻzlariga koʻra, kompaniyaning rejasi shundan iboratki, minglab qurilmalar boʻylab kengaytirilgan “iLamp”lar tarmogʻi elektr tarmogʻidan energiya olmay, maʼlumot markazining umumiy ishlov berish quvvatini taʼminlaydi va shu bilan birga ekologik foyda keltiradi.
Maʼlumot markazi sanoati faxriysi professor Ian Bitterlin BBCga koʻcha chiroqlarining jismoniy xavfsizligi tashvish tugʻdirishini aytdi.
Fitzpatrick buni tan oladi. “Agar odamlar ichida 2000 dollarlik qurilma borligini bilib qolsa, uni oʻgʻirlashga urinishlari mumkin”, dedi u, ammo ustunlar chip olib tashlanganda “kuyib ketadigan” qilib ishlab chiqilgan.
Ushbu ustunlar sunʼiy intellektga asoslangan kuzatuv kameralari sifatida ham ishlay oladi.
Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, Nigeriyada har bir ustunga avtoturargoh qoidabuzarliklarini, tezlikni oshirgan transport vositalarini va xavfsizlik kamarini taqmaslikni aniqlay oladigan sunʼiy intellekt kameralari oʻrnatiladi.
CPGning taʼkidlashicha, kamerali “iLamp”lar allaqachon Warwick kasalxonasining avtoturargohida mavjud boʻlib, “videokuzatuv va raqamni aniqlash” imkoniyatini beradi.
Fitzpatrickning aytishicha, koʻcha chiroqlari yordamida yuzni tanish texnologiyasi orqali qidiruvdagi yoki bedarak yoʻqolgan shaxslarni ham aniqlash mumkin.
Hozircha bunday tizim oʻrnatilmagan, ammo Florida shtatidagi davlat maktablari va mahalliy hokimiyatlar bilan barcha bu xususiyatlardan foydalanish boʻyicha “yakuniy bosqich muzokaralari” olib borilmoqda.
Yuzni tanish texnologiyasi tufayli yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xolislikning buzilishi, notoʻgʻri foydalanish va shaxsiy hayotning buzilishidan xavotirlanganlar kameralarning bu imkoniyatiga salbiy nazar bilan qarashlari mumkin.
CPG kompaniyasi bu texnologiyani faqat “tegishli organlar bilan hamkorlikda” va tegishli qonunlar hamda qoidalarga toʻliq rioya qilgan holda joriy etishini bildirdi.
Fitzpatrick hatto bu chiroqlarni jamoatchilik bilan oʻzaro aloqa qilish usuli sifatida ham koʻradi: “Koʻcha chirogʻi yonidan oʻtayotib, ikki barmogʻingizni gʻalaba ishorasi kabi koʻtarsangiz, bu biror narsaga ovoz berish boʻlishi mumkin. Bu ijtimoiy tarmoqlarga joylashtirishingiz mumkin boʻlgan soʻrov boʻlishi mumkin”.
Baʼzi hisob-kitoblarga koʻra, sunʼiy intellekt tizimlarining energiya isteʼmoli allaqachon butun Buyuk Britaniyaning isteʼmoli darajasiga yaqinlashmoqda va ularning suv isteʼmoli boʻyicha ham shunga oʻxshash xavotirlar mavjud.
Ammo baʼzi ekspertlar quyosh energiyasi bilan ishlaydigan koʻcha chiroqlari yirik maʼlumot markazlarini toʻldirish uchun eng mos kelishini, ularning oʻrnini bosa olmasligini taʼkidlaydilar: ularning markazlashgan hisoblash quvvati va miqyosdagi samaradorligiga hali ham ehtiyoj seziladi.
Carbon3IT Ltd konsalting kompaniyasi boshqaruvchi direktori va BCS Axborot Texnologiyalari Qirollik Instituti aʼzosi John Booth BBCga bergan intervyusida “iLamp”lar “boshqa yirik obʼektlar bilan birgalikda kichik sunʼiy intellekt ilovalari uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan nisbatan arzon yechim” sifatida qimmatga ega boʻlishi mumkinligini aytdi.
Biroq, Bitterlinning fikricha, sunʼiy intellektli koʻcha chiroqlari yetakchi katta til modellarini oʻrgatish uchun ishlatiladigan eng yirik maʼlumot markazlarining oʻrnini bosa olmaydi. Ayniqsa, ustunlar orasidagi masofa va shuning uchun aloqa tezligi juda sekin boʻladi.
Ammo sunʼiy intellektdan foydalanadigan ilovalar va dasturiy taʼminot foydalanuvchilarga yaqinroq minglab tizimlarga muhtoj. Bu ustunlar kuchliroq sunʼiy intellekt modellarini ishga tushiradigan maʼlumot markazlariga “mobil telefon ustunlari kabi kirish nuqtalari” vazifasini bajarishi mumkin, deya qoʻshimcha qildi u.
CPG rejasiga koʻra, “iLamp”larning ishlov berish quvvatini sunʼiy intellekt kompaniyalariga ijaraga berishdan tushgan daromad koʻcha chiroqlarini oʻrnatish va texnik xizmat koʻrsatishni moliyalashtiradigan “yashil obligatsiya” investorlariga yoʻnaltiriladi.
Qurilmalarni qabul qilayotgan Nigeriyaning Katsina shtati koʻcha chiroqlari kameralari tomonidan aniqlangan tezlikni oshirish va yoʻl harakati qoidabuzarliklari uchun jarimalardan daromad oladi. Kompaniyaning taʼkidlashicha, uch yildan soʻng CPG bu daromadning 20 foizini oladi.
Fitzpatrick Afrikani texnologiyani sinab koʻrish va biznesni rivojlantirish uchun asosiy joy deb biladi: “Afrika bizning asosiy maqsadimiz, chunki u yerda quyosh nuri koʻp, qoidalar va tartiblar yumshoqroq, ular bizdan koʻcha chiroqlarini oʻrnatishimizni xohlashadi”.
“iLamp”lar Marokash, Tayvan va Latviyada ishlab chiqariladi, ammo Katsinada ham yigʻish zavodi qurilmoqda.
Ushbu kelishuvni olqishlab, Katsina shtati Energetika boʻyicha maxsus maslahatchisi doktor Hafiz Ibrahim Ahmad, endi bu shtat “Afrika qitʼasida oʻz turidagi yagona tarqatilgan sunʼiy intellekt maʼlumot markaziga ega” ekanligini aytdi.
Uning fikricha, “iLamp”lar “xavfsizroq koʻchalar, jinoyat va terrorizmni real vaqtda oldini olish, bepul jamoat interneti va shtatga qaytadigan daromad manbai”ni anglatishi mumkin.
Mənbə: BBC News
