Formula 1 va IndyCar poygalarida ishtirok etgan, keyinchalik 2012-yilgi London Paralimpiya oʻyinlarida qoʻl velosipedi boʻyicha ikki karra oltin medal sohibi boʻlgan Alex Zanardi 59 yoshida vafot etdi. U 21-asr qahramoni edi. Qiyinchiliklar oldida soʻnmas ruhi bilan millionlab insonlarga ilhom bergan inson, ikki xil sport turining afsonasi edi.
Italiyalik sportchi juma kuni, qoʻl velosipedida poyga paytida yoʻl-transport hodisasiga uchrab, boshidan ogʻir jarohat olganidan olti yil oʻtib vafot etdi. U qoʻl velosipedi bilan toʻrt karra Paralimpiya chempioni va 12 karra jahon chempioni boʻlgan edi.
Bu uning sportdagi ikkinchi muvaffaqiyatli bobini tashkil etadi. Undan avval u poygachi sifatida Formula 1da bir necha mavsum ishtirok etib, Amerika Indycar poygalarida ikki karra chempion boʻlishga muvaffaq boʻlgan edi.
Uning hayotining ikki qismi orasidagi chegara Germaniyaning Lausitzring trassasida yuz bergan dahshatli baxtsiz hodisa boʻldi. Oʻshanda Zanardi ikkala oyogʻidan ayrilgan, qonining katta qismini yoʻqotgan va faqatgina tezkor va aniq tibbiy aralashuv tufayli oʻlimdan saqlanib qolgan edi.
Zanardi hayotida juda koʻp ogʻriqlarni boshidan kechirgan, ammo qanday qiyinchiliklarga duch kelmasin, uning dunyoqarashi doimo ijobiy boʻlgan.
U shuningdek, jozibali, hazilkash, samimiy, karizmatik, chinakam va notiq inson edi, uni hamma yaxshi koʻrardi. Uning shaxsiy qiyinchiliklarini qanday yengib oʻtganini ifodalash qobiliyati bu kurashlarni jonlantirgan, ularga yangicha nuqtai nazardan qarashga undagan va butun dunyo boʻylab koʻplab insonlarga umid bagʻishlagan.
Zanardini oldinga undagan va uni yana yuqori sport darajasiga erishishga imkon bergan narsa uning ajoyib iroda kuchi edi.
"Men juda omadliman," degan edi Zanardi bir paytlar. "Oldin va keyin sodir boʻlgan voqealar oʻrtasida kuchli bogʻliqlik bor, yaʼni men bu yangi hayotimni davom ettira oldim. Koʻp narsaga qarshi. Men ikkinchi hayotni yashayotgandek his qilmayman. Bu oʻsha hayot. Men sodir boʻlgan voqea boʻlmaganida hech qachon duch kelmagan narsalarni qabul qila oldim va ularga duch keldim. Bu aslida yomon narsa emas. Men bu yangi hayotimda oʻzimni juda qulay his qilyapman, unda koʻplab yangi narsalarni qila oldim, ularning 99% ehtimol mening holatim bilan bevosita bogʻliqdir. Shunday qilib, sodir boʻlgan voqeadan keyin men uni imkoniyatga aylantira oldim."
U 1991-93 yillarda Jordan, Minardi va Lotus jamoalarida uchta qisman mavsum oʻtkazib, vaqti-vaqti bilan umid bergan, ammo 1993-yilda Spa’ning Eau Rouge burchagida yuz bergan dahshatli avariyada miya chayqalishini boshdan kechirgan. Keyingi yili qaytib kelganida, Lotus jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan edi va 1994-yil oxirida jamoa tarqalib ketgach, uning F1dagi faoliyati tugagandek tuyulgan.
1996-yil uchun AQShda joylashgan Cart Championship seriyasida, oʻsha paytdagi ikkita Indycar seriyasining eng nufuzlisi boʻlgan Ganassi jamoasida oʻrin egallashi uning faoliyatini tubdan oʻzgartirdi. Zanardi birinchi yilida ikkita poygada gʻalaba qozondi, keyin esa seriyaning dominant kuchiga aylandi va 1997 va 1998 yillarda ketma-ket ikki chempionlikni qoʻlga kiritdi.
Uning AQShdagi ajoyib chiqishlari F1ning qayta eʼtiborini tortdi, ammo 1999-yilda Williams jamoasiga qaytishi muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Zanardi keyinchalik bunga yetarli darajada eʼtibor bermaganini tan oldi va Williams ham oʻzining pasayish davrida edi. Munosabatlar hech qachon oʻzaro mos kelmadi, Zanardi jamoa kutgan natijalarni kamdan-kam koʻrsatdi va Williams uni yil oxirida qoʻyib yubordi.
Alex Zanardi 2012-yilda Londondagi Paralimpiya oʻyinlarida qoʻl velosipedi boʻyicha ikkita oltin medalni qoʻlga kiritdi, toʻrt yildan soʻng Rio-de-Janeyroda ham xuddi shunday natijaga erishdi.
Zanardi 2001-yilda sobiq Ganassi muhandisi Mo Nunn tomonidan tashkil etilgan jamoada Cart poygalariga qaytdi. U AQShdagi 11-sentabr hujumlaridan toʻrt kun oʻtib Germaniyaning Lausitzring oval trassasida boʻlib oʻtgan poygada yetakchilik qilayotgan edi, oʻshanda uning hayotini oʻzgartirgan baxtsiz hodisa yuz berdi.
Poyganing soʻnggi bosqichlarida pit-stopdan chiqayotgan Zanardi xato qilib, trassaga chiqib ketdi. Kanadalik Alex Tagliani Zanardining mashinasiga soatiga qariyb 200 mil tezlikda yon tomondan urildi va uning old qismini uzib tashladi.
Toʻqnashuv bomba portlashiga oʻxshardi va undan keyin Zanardining old qismi yoʻq mashinasi trassa boʻylab yotardi, undan qon daryosi oqardi. Uning yuragi yetti marta toʻxtadi. U bir litrdan kam qon bilan deyarli bir soat yashadi. U doktor Steve Olvey boshchiligidagi tibbiy jamoaning malakali aralashuvi tufayli qutqarildi.
Baxtsiz hodisadan sakkiz kun oʻtib Berlin kasalxonasida hushiga kelishi haqida gapirar ekan, Zanardi shunday dedi: "Men hayotimdagi eng katta quvonchni his qilib, oʻzimni hayratda qoldirdim. Ogʻriq aql bovar qilmas darajada edi. Uni tasvirlay olmayman. Lekin men tirik edim. Oyogʻimga kim qaraydi? Men tirikman. Men oʻzimda qolgan narsalarga eʼtibor qaratishim eng tabiiy hol edi."
Bu uning bir oʻrindiqli poygalardagi faoliyatining yakuni edi, ammo u keng qamrovli reabilitatsiya dasturini boshladi va protez oyoqlar oʻrnatildi.
2003-yilda unga Lausitzringda qoʻl boshqaruvi bilan jihozlangan Cart mashinasida poyga oʻtkazishga ruxsat berildi, shu bilan u ikki yil avval tugata olmagan poygadan qolgan 13 aylanishni ramziy tarzda yakunladi. U poygaga saralash uchun yetarli tezlikda aylandi va bu uni motosportga qaytishiga ishonishga undadi. U BMW bilan shartnoma tuzib, unga Jahon Touring Car chempionatida qoʻl boshqaruvi bilan jihozlangan mashina taqdim etishga kelishdi, u yerda 2005-2009 yillarda besh mavsum ishtirok etib, toʻrtta poygada gʻalaba qozondi.
Garchi 40 yoshdan oshgan boʻlsa-da, Zanardi allaqachon oʻzining eng katta yutuqlariga olib keladigan boshqa bir qiyinchilikni boshlagan edi.
2007-yilda u Nyu-York shahar marafonida qoʻl velosipedi sinfida atigi toʻrt haftalik mashgʻulotdan soʻng toʻrtinchi oʻrinni egalladi. Bu Zanardining asosiy eʼtiboriga aylandi va yillar oʻtishi bilan uning muvaffaqiyati oʻsdi.
2011-yilda u Nyu-York marafonida gʻolib chiqdi. Keyin, 2012-yilgi London Olimpiadasida yoʻl poygasi va yoʻl vaqt sinovida oltin medallarni qoʻlga kiritdi, toʻrt yildan soʻng Rio-de-Janeyroda yana bir ikki karra gʻalabani qoʻlga kiritdi, bu safar yoʻl vaqt sinovini yoʻl jamoaviy estafetasi bilan birlashtirdi. Aslida, u yetti yil davomida sportda ustunlik qildi, 2013-2019 yillarda jami 12 ta jahon chempionati oltin medalini qoʻlga kiritdi.
Alex Zanardi koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, jumladan, oʻzining tugʻilgan shahri Bolonyada Nettuno d'Oro (Oltin Neptun) mukofotini olgan. U Bolonya meri Virginio Meroladan mukofotni olayotgan payti tasvirlangan.
Zanardi endi butun dunyo boʻylab mashhur va doimiy talab qilinadigan inson edi. Undan soʻralgan koʻplab intervyularda u oʻzini oʻzgacha deb qabul qilishdan bosh tortdi, buning oʻrniga inson ruhining kuchi haqida taʼsirli gapirishni afzal koʻrdi.
"Baʼzan biz oʻzimizda bor narsalarni unutamiz," dedi u sportchilar aql kuchidan qanday foydalanishini oʻrganadigan "In The Zone" nomli kitob uchun bergan intervyusida. "Men ming kishidan faqat bitta odam mening baxtsiz hodisamdan keyin uyiga tirik qaytishi mumkinligini bilaman va men oʻsha bittasiman. Lekin meni Supermen deb atay olmaysiz. Bu notoʻgʻri xabar beradi, chunki odamlar oʻziga xos boʻlmasalar, men erishgan narsalarga erishish mumkin emas deb oʻylashlari mumkin. Rostini aytsam, baxtsiz hodisa meni yaxshiroq odamga aylantirdi deb oʻylamayman. Oldin nima boʻlgan boʻlsa, xuddi shunday, ammo bilimim kengaydi va men oʻzimni boyroq his qilyapman, chunki men tanga boshqa tomonini koʻrdim. Bu kelajakda nima boʻlishidan qoʻrqmayman, chunki hayot ajoyib narsalarni, shuningdek yomon narsalarni ham olib keladi. Bu uni ajoyib qiladi. Agar hammasi yaxshi yoki hammasi yomon boʻlsa, zerikarli boʻlar edi. Men tirik boʻlish qanchalik ajoyib ekanligini va inson qanchalik kuchli boʻlishi mumkinligini boshdan kechirdim. Har safar biz 'Boʻldi, tugadi,' deb oʻylaganimizda, oʻzimizni hayratda qoldiramiz va qalbimizda ichki resurslarni topamiz. Bu men oʻz tanamda guvoh boʻlgan umid belgisidir. Endi men inson aql bovar qilmas mashina ekanligini koʻryapman, koʻp jihatdan butunlay kashf etilmagan. Har birimizda kerak boʻlganda paydo boʻladigan yashirin energiya zaxirasi bor."
Zanardi 1-may kuni, boshqa bir motosport afsonasi, sobiq raqibi Ayrton Sennaning vafotidan roppa-rosa 32 yil oʻtib vafot etdi. Bir jihatdan, bu simmetriya oddiy tasodif, ammo bu undan ham koʻproq narsani anglatadi. Zanardi, Senna singari, butun dunyo boʻylab millionlab insonlar uchun qahramon edi. Va Senna singari, uning merosi uzoq vaqt yashaydi.
Mənbə: BBC News
