Kelasi hafta Buyuk Britaniyada boʻlib oʻtadigan saylovlar oldidan siyosiy doiralarda qizgʻin muhokamalar avjida. Bosh vazirning kelajagi, partiyalarning imkoniyatlari va saylov natijalari qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligi haqida turli taxminlar bildirilmoqda.
Soʻnggi paytlarda Leyboristlar partiyasi deputatlari bosh vazirga qarshi chiqishi mumkinligi haqida jiddiy gap-soʻzlar tarqalgan. Partiya yetakchisi Kir Starmerning tarafdorlari esa uning hech qanday kelishuv yoki paktlarga rozi boʻlmasligini, bosh vazirlik vazifasini bajarishda davom etishini taʼkidlamoqda. Ular Starmerning xalqaro maydonda iqtisodiy muammolarni hal qilishga eʼtibor qaratayotganini, partiya ichki masalalariga chalgʻimasligini aytishmoqda.
Starmerning jamoasi uning Tereza Mey kabi lavozimini tark etish muddatini belgilash gʻoyasini qatʼiyan rad etmoqda. Ular, ayniqsa, Angela Reynerga qaratilgan ogohlantirishda, "chiqish sanasi belgilangan yetakchining hech qanday kuchi boʻlmasligini" taʼkidlashmoqda. Bunday kelishuv mamlakatda va partiyada yanada koʻproq tartibsizliklarga olib kelishi mumkinligi aytilmoqda.
Kelgusi yetti kun ichida Starmerga qarshi toʻntarish boʻladimi, degan savolga hozircha aniq javob yoʻq. Biroq, saylovlar faqat bosh vazirlik lavozimi haqida emas, balki barcha siyosiy partiyalar uchun muhim sinov boʻladi.
"Reform" partiyasi bir yildan ortiq vaqtdan beri umummilliy soʻrovnomalarda yetakchilik qilmoqda. Ularning mashhurligi 2025-yildan beri barqarorlashgan boʻlsa-da, birinchi oʻrinda turganini hisobga olsak, ular juda yaxshi natijalarga erishishi kutilmoqda. Partiya ichidagi manbalarga koʻra, ular mahalliy kengashlarda kamida mingdan ortiq oʻrinni qoʻlga kiritishi mumkin. "Reform" Angliyada eng koʻp oʻrinni egallashi ehtimoli yuqori, shuningdek, Shotlandiya va Uelsda ham birinchi yoki ikkinchi oʻrinni egallashni maqsad qilgan. Agar shunday boʻlsa, ular nafaqat Angliyadagi eng mashhur partiya ekanliklarini, balki Konservatorlar partiyasini oʻng qanotning tabiiy partiyasi sifatida almashtirib, Leyboristlarning asosiy muxolifatiga aylanganliklarini baland ovozda eʼlon qilishadi.
Yashillar partiyasi uchun bu Zak Polanskining gʻayrat-shijoati va sarlavhalarni egallash mahorati haqiqiy kuchga aylanadimi yoki yoʻqmi, degan birinchi milliy sinov boʻladi. Ular oʻrinlarni koʻpaytirishiga ishonch bildirishmoqda. Ayniqsa, Londonda Leyboristlarning ovozlarini tortib olish imkoniyati mavjud, bu esa 50 dan ortiq Leyborist deputatni xavotirga solishi mumkin. Soʻrovnomalardagi oʻsishni hisobga olsak, kamida 500 ta oʻrinni qoʻlga kiritish yaxshi natija boʻladi. Ular Londondagi ayrim kengashlarni nazorat qilishga ham umid qilishmoqda. Biroq, soʻnggi paytlarda yuz bergan voqealar Polanskining keskin siyosati anʼanaviy Yashillar saylovchilarini begonalashtirishi mumkinligidan xavotirlarni kuchaytirgan.
Liberal-demokratlar mahalliy kampaniyalarni boshqa partiyalarga qaraganda koʻproq yaxshi koʻrishadi. Ularning strategiyasi uzoq vaqtdan beri Buyuk Britaniya boʻylab umumiy harakatga emas, balki muvaffaqiyatga erishish mumkin boʻlgan hududlarni sekin va ehtiyotkorlik bilan nishonga olishga asoslangan. Baʼzi prognozlarga koʻra, ular kengash oʻrinlariga 150 ga yaqin oʻrin qoʻshishga umid qilishmoqda. Partiya ichida saylovchilarning muqobil izlayotganidan nega ular foyda koʻrmayotgani haqida savollar tugʻilmoqda. Shuning uchun partiya yetakchisi Ed Deyvi uchun payshanba kuni koʻproq yutuqlarni namoyish etish muhim. Agar ular Angliya kengashlarida eng koʻp oʻringa ega partiyaga aylanishsa, bu katta yutuq boʻladi.
Bunday natija Leyboristlar va Konservatorlar uchun yomon tunni anglatadi. Konservatorlar 2022-yilgi Angliya kengashlari saylovlarida ikkinchi, 2021-yilda Uels va Shotlandiyada ham ikkinchi oʻrinni egallagan edi. Bu safargi saylovlar Boris Jonsonning ketishi va Liz Trussning falokatidan oldin boʻlib oʻtgan edi. Shuning uchun Konservatorlar partiyasi yana bir zarbaga tayyorlanmoqda. Partiya yuzlab oʻrinlarni yoʻqotishini kutayotgan boʻlsa-da, bu yetakchi Kemi Badenox uchun halokatli boʻlishi mumkinligi haqida hech qanday ishora yoʻq.
Leyboristlar va bosh vazirga kelsak, deputatlar, kengash aʼzolari va vazirlar orasida spekulyatsiyalar tufayli norozilik kuchli. Leyboristlar uchun yomon natijalar bosh vazirning kelajagini yanada shubhali qilib qoʻyishi mumkin. Partiya Uelsda "qorongʻu va umidsiz" holatda ekanligi aytilmoqda. Shotlandiyada ichki maʼlumotlar jamoatchilik soʻrovnomalari koʻrsatganidek yomon boʻlmasa-da, Shotlandiya Milliy partiyasiga yaqinlashish uchun moʻjiza kerak boʻladi. Angliyada esa migratsiya, turmush darajasi yoki Starmerdan koʻngil qolish kabi sabablar tufayli kayfiyat juda tushkun. Leyboristlar Angliyada 2500 ga yaqin kengash oʻrnini saqlab qolishga harakat qilmoqda. Ular ularning yarmidan koʻpini, hatto toʻrtdan uch qismini yoʻqotishi mumkinligi taxmin qilinmoqda.
Ser Kir Starmerni saylovlardan keyin lavozimidan chetlatish kerakmi, degan savolga turli fikrlar mavjud. Baʼzi vazirlar vaziyatni "halokatli" deb hisoblasa, boshqalari "bosh vazirlarni tez-tez almashtirishdan voz kechish kerak" demoqda. Biroq, harakat qilishga boʻlgan ishtiyoq yoki istaksizlik natijalar bilan belgilanadi. Bir hukumat manbasining aytishicha, agar Yashillar 500, "Reform" 2500 oʻrinni qoʻlga kiritsa va Leyboristlar 2000 oʻrinni yoʻqotsa, vaziyat juda jiddiy tus oladi.
Partiya ichida Starmerning omon qolishi haqidagi mish-mishlardan norozilik kuchli. Katta kengash aʼzolaridan birining aytishicha, "har safar telefonni tekshirsangiz, Andi Bernxemdan yana bir aralashuv yoki Angela Reyner haqida yana bir spekulyatsiya paydo boʻladi. Bu motivatsiyani pasaytiradi – faollar va saylovchilar orasida katta norozilik bor, ular buni shunchaki tartibsizlik deb bilishadi." Ammo, tartibsizlik boʻladimi yoki yoʻqmi, kelasi hafta bosh vazir oʻz lavozimini saqlab qoladimi, aniq emas.
Yangi taxminlarga koʻra, Bernxem va Reyner "birgalikda harakat qilishi" mumkin, Reyner hozir Starmerning oʻrnini egallashi, Bernxem esa kelajakda navbatdagi umumiy saylovda kurashishi mumkin. Biroq, bu yerda "ikki xil qaror bor – 2024-yilgi manifestni kim amalga oshiradi va keyingi saylovda kim gʻalaba qozonishi mumkin – ular bir xil odam boʻlmasligi mumkin" degan qiyinchilik mavjud. Reyner va Bernxem har kuni gaplashayotgani aytilmoqda, garchi Reyner jamoasi bu taxminni "bekor" deb atagan boʻlsa-da. Ammo Reyner va Bernxemning ambitsiyalari sir emas.
Shuningdek, hech narsa sodir boʻlmasligi va Leyboristlar zarba olib, Starmer oʻz yetakchiligini qayta boshlashga urinishi va yaxshi kunlar kelishiga umid qilishi mumkin. Muammo shundaki, boshqa bir Leyborist arbobining aytishicha, "odamlar hech narsaga bogʻlanmaganini tushunishidan oldin necha marta qayta tiklash tugmasini bosish mumkin?"
Shotlandiya va Uelsdagi boshqa partiyalar ham hokimiyatni saqlab qolish va egallashga harakat qilmoqda. Shotlandiya Milliy partiyasi yetakchisi oʻz partiyasi uchinchi oʻn yillikda hokimiyatda qolishiga ishonch bildirmoqda. Uelsda esa "Plaid Cymru" partiyasi har qachongidan ham gʻayratli va mamlakatni birinchi marta mustaqil boshqarishga umid qilmoqda.
Mənbə: BBC News
