Buyuk Britaniyaning Milliy sogʻliqni saqlash xizmati (NHS) saraton kasalligini davolashda ishlatiladigan asosiy dori vositasining yangi, inyeksiya shaklini joriy etmoqda. Bu minglab bemorlarning shifoxonada ancha kamroq vaqt oʻtkazishiga imkon beradi.
"Keytruda" nomli bu dori hozirda bir nechta saraton turlarini davolashda qoʻllaniladi. U immunoterapiya turiga kiradi, yaʼni organizmning oʻz immunitet tizimiga saraton hujayralariga qarshi kurashishga yordam beradi.
2015-yildan beri NHS bemorlari dunyodagi eng koʻp sotiladigan bu dorini tomir ichiga, yaʼni tomchilatib yuborish orqali qabul qilishgan. Bu jarayon shifoxonada bir soatdan koʻproq vaqtni olardi.
NHS England maʼlumotlariga koʻra, yangi inyeksiya bu muolajani bir necha daqiqagacha qisqartiradi, bu esa bemorlar va tibbiyot xodimlari uchun qimmatli vaqtni tejaydi.
Hertfordshire shtatining St Albans shahridan Shirley Xerxes Watford yaqinidagi Mount Vernon saraton markazida ushbu inyeksiyani birinchilardan boʻlib qabul qilganlardan biri.
86 yoshli ayolning aytishicha, u "bir soat yoki undan koʻproq emas, balki bir necha daqiqa" oʻrindiqda oʻtirgan.
"Bu juda katta oʻzgarish boʻldi va menga hayotimni yashash, jumladan, bogʻdorchilikka koʻproq vaqt ajratish imkonini berdi", dedi u.
Angliyada har yili taxminan 14 000 saraton bemori "Keytruda" (pembrolizumab nomi bilan ham tanilgan) bilan davolanishni boshlaydi va ularning aksariyati inyeksiya shakliga oʻtkazilishi kutilmoqda.
Bu dori hozirda Buyuk Britaniyada 14 xil saraton turini, jumladan, oʻpka, bosh va boʻyin, bachadon boʻyni va koʻkrak saratonini davolashda qoʻllanilishi mumkin.
Yangi shaklda davolash har uch haftada bir daqiqalik inyeksiya yoki har olti haftada ikki daqiqalik inyeksiya sifatida beriladi, bu bemorning saraton tashxisiga bogʻliq.
Bu NHSda inyeksiya orqali berilishi mumkin boʻlgan uchinchi immunoterapiya dori vositasidir. Oʻtgan yili baʼzi shifoxonalarda "Opdivo" yoki "nivolumab" nomli boshqa davolash usulining yangi shakli joriy etilgan edi.
Saraton organizmning oʻz immunitet tizimidan yashirinishi mumkin, chunki u immunitet hujayralariga hujum qilmaslikni buyuruvchi "toʻxtatish signali"ni yuboruvchi oqsillar ishlab chiqaradi.
Baʼzi olimlar buni kasallikning "koʻrinmaslik plashi" ortida yashirinishi deb taʼriflaydi.
Immunoterapiya bu signalni blokirovka qilish orqali ishlaydi, bu esa saraton hujayralarini osonroq tanib olish va yoʻq qilish imkonini beradi.
Bu kashfiyot uchun ikki olim – Jeyms Ellison va Tasuku Xonjo – 2018-yilda tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlishgan.
"Keytruda" tasdiqlangan eng dastlabki immunoterapiya dorilaridan biri boʻlib, avval terini, keyinchalik kasallikning boshqa shakllarini davolash uchun ishlatilgan.
Koʻpgina koʻrsatkichlarga koʻra, u hozirda dunyodagi eng koʻp sotiladigan retsept boʻyicha beriladigan dori boʻlib, 2025-yilda global savdosi 30 milliard dollarni (22 milliard funt sterling) tashkil etishi kutilmoqda.
Hozirgacha shifoxona dorixona jamoalari dorini steril sharoitda tayyorlab, soʻngra kanula orqali tomirga infuziya sifatida yuborishlari kerak edi.
NHS Englandning saraton boʻyicha milliy klinik direktori, professor Piter Jonsonning aytishicha, standart, tezkor inyeksiyaga oʻtish vaqtni tejaydi va bemorlarga foyda keltiradi.
"Saratonni davolash va muntazam shifoxona tashriflari juda charchatishi mumkin", dedi u.
"Agar biz buni ancha qisqa vaqt ichida qila olsak, kimyoterapiya boʻlimlarimizda joy boʻshaydi va biz davolashni jamoatda va shifoxonalardan uzoqda oʻtkazish haqida oʻylashimiz mumkin boʻladi."
NHS England sogʻliqni saqlash xizmati uchun narxni oshkor qila olmasligini aytdi – uning AQShning Merck Sharp & Dohme (MSD) dori kompaniyasi bilan kelishuvi maxfiy.
Ammo dorining ikkala versiyasi uchun ham taxminan bir xil narx toʻlanishi tushuniladi.
"Keytruda" allaqachon barcha davrlarning eng moliyaviy muvaffaqiyatli dorilaridan biri boʻlib, oʻn yildan koʻproq vaqt oldin ishga tushirilganidan beri taxminiy savdosi 180 milliard dollarni tashkil etgan.
Asl dorini himoya qiluvchi patentlarning muddati AQShda 2028-yilda va Yevropada 2031-yilda tugashi kerak, bu esa raqobatchi kompaniyalar tez orada uni nusxalashi va arzonroq generik versiyalarini ishlab chiqarishi mumkinligini anglatadi.
AQShda, jumladan, Demokratik senator Elizabet Uorren kabi tanqidchilar MSDni yangi, inyeksiya shaklini joriy etishda, bu boshqa patentlar bilan himoyalangan boʻlib, qisman uni raqobatdan himoya qilish maqsadida ayblashgan.
MSDning taʼkidlashicha, inyeksiya dorini yuborishga sarflanadigan vaqtni qisqartirish, boshqa klinik vazifalar uchun vaqtni boʻshatish va NHS resurslariga bosimni kamaytirish orqali shifoxonalar uchun "muhim foydalar" taklif etadi.
Mənbə: BBC News
